Điều gì sẽ xảy ra với một quốc gia khi tiền tệ của nước đó sụp đổ?

Hầu hết mọi người coi siêu lạm phát là một vấn đề kinh tế. Mike Maloney lập luận rằng đó là một vấn đề chính trị.

Trong tập 5 của loạt phim "Những bí mật ẩn giấu của tiền tệ", được quay tại Bảo tàng Tiền tệ của Ngân hàng Trung ương Đức ở Frankfurt, Mike đã kết nối một sợi dây mà các nhà sử học chính thống hiếm khi đề cập đến: việc phá giá tiền tệ không chỉ phá hủy tiền tiết kiệm mà còn phá hủy nền tảng xã hội duy trì sự tự do của các xã hội đó.

Việc phá giá tiền tệ thực sự gây ra những hậu quả gì cho một quốc gia?​

Thiệt hại bắt đầu từ tiền bạc nhưng không dừng lại ở đó. Khi chính phủ in tiền để trả nợ, sức mua sụp đổ. Giá cả tăng gấp đôi. Rồi lại tăng gấp đôi nữa. Tầng lớp trung lưu — chiếm khoảng 70% dân số đi bầu của bất kỳ quốc gia nào — bị xóa sổ. Tiền tiết kiệm biến mất. Tiền lương không mua được gì. An ninh tan biến.

Thứ lấp đầy khoảng trống đó chính là nỗi sợ hãi. Và nỗi sợ hãi luôn là vũ khí chính trị mạnh mẽ nhất trong lịch sử.

Lạm phát phi mã đã đưa Hitler lên nắm quyền như thế nào?​

Cộng hòa Weimar là một ví dụ điển hình. Sau Thế chiến thứ nhất, Đức đình chỉ việc quy đổi vàng và phải đối mặt với khoản bồi thường chiến tranh khổng lồ cho Pháp và các nước Đồng minh. Vỡ nợ không phải là một lựa chọn. Chính phủ bị bao vây, kiệt sức và cạn kiệt tiền bạc. Vì vậy, chính phủ đã chọn phá giá tiền tệ thay vì vỡ nợ.

Mệnh giá tiền giấy tăng vọt từ hàng nghìn mark lên hàng triệu, rồi hàng tỷ, rồi hàng nghìn tỷ. Đến năm 1923, giá cả tăng gấp đôi mỗi ngày. 144 công ty in ấn hoạt động suốt ngày đêm vẫn không thể đáp ứng kịp. Khi giấy cạn kiệt, các thợ in phải dùng đến gỗ, len và lụa.

Biểu đồ bên dưới sử dụng thang đo logarit. Mỗi đường kẻ trên lưới biểu thị mức tăng gấp mười lần — bởi vì nếu sử dụng thang đo tiêu chuẩn thì toàn bộ sự sụp đổ sẽ không thể nhìn thấy rõ cho đến tận phút cuối cùng.



Chỉ một tuần trước khi siêu lạm phát kết thúc, Hitler đã có lần xuất hiện trước công chúng lớn đầu tiên. Ông bước vào quán bia Bürgerbräukeller – một quán bia có sức chứa 3.000 người – lên sân khấu dưới họng súng và phát biểu trước một đám đông vừa bị chính phủ của họ tàn phá về mặt tài chính. Ông đưa ra cho họ một vật tế thần và một lối thoát. Và họ đã lắng nghe.

Ngày hôm sau, họ theo ông ta trong một cuộc đảo chính nhằm lật đổ chính phủ. Ông ta bị bắt và bị kết tội phản quốc. Nhưng mầm mống đã được gieo trồng.

Khi nền kinh tế phục hồi trong thời gian ngắn vào giữa những năm 1920, Hitler mất đi ảnh hưởng của mình. Đảng Quốc xã chỉ còn nắm bắt được 2% số phiếu bầu. Sau đó, cuộc Đại suy thoái ập đến. Ông ta lại nắm bắt thời cơ – trở thành chính trị gia đầu tiên vận động tranh cử bằng máy bay, đến thăm nhiều thành phố mỗi ngày. Đảng này từ 2% vươn lên trở thành đảng lớn thứ hai ở Đức gần như chỉ sau một đêm.

Tại sao nỗi sợ hãi về kinh tế lại khiến người dân dễ bị tổn thương trước chủ nghĩa độc tài?​

Cơ chế này nhất quán xuyên suốt lịch sử. Khủng hoảng tiền tệ xóa sổ tầng lớp trung lưu. Nghèo đói sinh ra nỗi sợ hãi. Nỗi sợ hãi tìm kiếm người để đổ lỗi — và người để đi theo. Những kẻ mị dân cung cấp cả hai.

Khi nắm quyền, mục tiêu đầu tiên luôn luôn giống nhau: quyền sở hữu tài sản, quyền tự do hội họp, quyền riêng tư. Hitler không tước đoạt những quyền đó bằng cách gây hỗn loạn. Ông ta đã vũ khí hóa khuôn khổ pháp lý của Hiến pháp Weimar, khai thác nỗi sợ hãi mà chính sách tiền tệ của chính phủ ông ta tạo ra.

Như Ron Paul từng nói với Mike: “Điều thực sự chúng ta cần lo lắng không phải là sự mất mát của cải. Mà là sự trỗi dậy của một nhà độc tài. Đó là sự mất mát tự do của chúng ta.”

Liệu mô hình tương tự có đang lặp lại ngay lúc này không?​

Mối lo ngại của Mike không chỉ mang tính lý thuyết. Mọi ngân hàng trung ương lớn đều đang mở rộng nguồn cung tiền tệ với tốc độ chưa từng có. Hai lựa chọn mà mọi quốc gia nợ nần chồng chất trong lịch sử đều phải đối mặt — vỡ nợ hoặc lạm phát — giờ đây đang đối mặt với Hoa Kỳ. Vỡ nợ là điều không thể về mặt chính trị. Lạm phát đã và đang diễn ra.

Điều đáng chú ý là lời cảnh báo đến từ chính bảo tàng. Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank), một trong những ngân hàng trung ương được kính trọng nhất thế giới, trưng bày hàng loạt các loại tiền tệ pháp định qua nhiều thế kỷ và cuối cùng đã sụp đổ. Mô hình đó hiện hữu ngay trên các bức tường. Thế nhưng, tổ chức này vẫn tiếp tục làm điều tương tự. Việc phá giá tiền tệ là điểm chung trong mọi sự sụp đổ này.

Tầng lớp trung lưu đang bị siết chặt. Sự tự mãn đang ở mức cao. Thị trường đang định giá một cuộc hạ cánh nhẹ nhàng — giống như mọi khi, cho đến khi điều đó không còn đúng nữa. Vàng đang ở gần mức cao kỷ lục, nhưng hầu hết các danh mục đầu tư chính thống vẫn coi nó là một tài sản thứ yếu. Khoảng cách giữa những gì lịch sử cho thấy và những gì các nhà đầu tư thực sự đang làm chính là điều mà Mike đã chỉ ra trong hai thập kỷ qua.

Vàng đã bảo vệ tài sản như thế nào trong mọi cuộc khủng hoảng tiền tệ?​

Những đồng tiền vàng được đúc cách đây 2.600 năm vẫn còn sức mua đến ngày nay. Không một loại tiền tệ pháp định nào trong lịch sử có thể khẳng định điều tương tự. Sự giàu có bị mất đi trong một cuộc cải cách tiền tệ không biến mất – nó chỉ chuyển dịch. Câu hỏi đặt ra là nó chuyển dịch theo hướng nào so với bạn.

Lịch sử không tự báo hiệu. Nó lặng lẽ vang lên những vần điệu, rồi bất ngờ ập đến.