Số Bitcoin trị giá 11,5 tỷ USD của Trần Chí sẽ được xử lý ra sao?

Khối tài sản tiền số trị giá hơn 11,5 tỷ USD liên quan đến Trần Chí đang đẩy Trung Quốc và Mỹ vào thế giằng co, khi Bắc Kinh nghi ngờ Washington vi phạm thủ tục tư pháp.

Sau khi Trần Chí (Chen Zhi) - nhà sáng lập Prince Group, bị cáo buộc cầm đầu các đường dây rửa tiền và lừa đảo xuyên quốc gia - bị Campuchia dẫn độ về Trung Quốc hôm 7/1, số phận khối tài sản và lợi nhuận phạm pháp khổng lồ của nhân vật này đang trở thành tâm điểm chú ý quốc tế.

Trước đó, tháng 10 năm ngoái, Mỹ tuyên bố đã “tịch thu” 127.000 bitcoin của Trần Chí, hiện có giá trị khoảng 11,5 tỷ USD. Tuy nhiên, phía Trung Quốc đặt nghi vấn Washington đã sử dụng các biện pháp tấn công mạng để chiếm đoạt số tiền số này.

Việc Trần Chí bị áp giải về Trung Quốc được đánh giá là bước ngoặt quan trọng, giúp Bắc Kinh gia tăng đáng kể “tiếng nói” trong việc xác lập quyền sở hữu và phân bổ khối tài sản số đang gây tranh cãi.

Theo giới phân tích, hai bên nhiều khả năng sẽ phải bước vào đàm phán, trong bối cảnh tranh chấp không chỉ mang tính hình sự, mà còn liên quan trực tiếp đến chủ quyền số và thẩm quyền tài phán quốc tế, trang Singtao của Trung Quốc cho biết.

Bắc Kinh gia tăng tiếng nói quốc tế

Sinh năm 1986 tại Phúc Kiến, Trần Chí (39 tuổi) bị cáo buộc điều hành các khu tổ hợp tội phạm lừa đảo tại Campuchia, liên quan đến cờ bạc trực tuyến, buôn người và lao động cưỡng bức.

Bộ Công an Trung Quốc hôm 9/1 xác nhận, với sự phối hợp của Campuchia, Trần Chí đã được áp giải về Bắc Kinh, đồng thời nhấn mạnh quốc tịch Trung Quốc của nghi phạm nhằm khẳng định vụ án do phía Trung Quốc xử lý.

Trần Chí từng nhập quốc tịch Campuchia năm 2014, song đã bị tước quốc tịch theo quyết định của Phnom Penh hồi tháng trước.


Tháng 10/2025, Bộ Tư pháp Mỹ khởi tố Trần Chí với các cáo buộc lừa đảo viễn thông và rửa tiền, đồng thời tuyên bố tịch thu 127.000 bitcoin - được coi là vụ tịch thu tài sản lớn nhất trong lịch sử tư pháp Mỹ.

Theo cáo trạng, Trần Chí điều hành mạng lưới lừa đảo “mổ heo” quy mô toàn cầu, lợi dụng mạng xã hội để dụ dỗ nạn nhân đầu tư vào tiền mã hóa. Riêng tại Mỹ, hơn 250 người được xác định là nạn nhân.

Một tháng sau, Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp virus máy tính quốc gia Trung Quốc công bố báo cáo cho rằng số bitcoin bị Mỹ “tịch thu” rất có thể là tài sản bị đánh cắp từ “mỏ đào LuBian” (LuBian Mining Pool) vào năm 2020 - một vụ “đen ăn đen” điển hình trong thế giới tiền số.

Mỏ đào này hoạt động chủ yếu tại Trung Quốc và Iran. Báo cáo của phía Trung Quốc nhấn mạnh, việc số bitcoin bị đánh cắp rơi vào trạng thái “ngủ yên” trong thời gian dài là điều bất thường, không phù hợp với hành vi của các nhóm hacker thông thường, mà giống với mô hình hoạt động của các tổ chức tin tặc có hậu thuẫn ở cấp độ quốc gia.

Theo China Newsweek, Bộ Tư pháp Mỹ đến nay vẫn chưa làm rõ bằng cách nào số bitcoin nói trên được thu giữ.

Cùng thời điểm, nhóm luật sư của Trần Chí đã đệ đơn lên tòa án Mỹ, cho rằng các cáo buộc của phía công tố “sai lệch nghiêm trọng” và chính phủ Mỹ không đưa ra được bằng chứng chứng minh mối liên hệ trực tiếp giữa số bitcoin bị thu giữ và các hoạt động lừa đảo.

Nghi vấn về thủ tục tư pháp

Luật sư Du Guodong, đối tác của Công ty luật Haotian (Bắc Kinh), đặt câu hỏi liệu hành động “tịch thu” của Mỹ có được bảo đảm đầy đủ về mặt thủ tục tư pháp hay không.

Ông cho rằng bitcoin hiện đã được công nhận là tài sản hợp pháp tại nhiều khu vực pháp lý và có thể bị truy thu thông qua các biện pháp kỹ thuật được tòa án phê chuẩn. Việc Mỹ có tồn tại sai sót trong quy trình thu giữ hay không vẫn cần được làm rõ.

Các nhà phân tích nhận định, việc Trần Chí bị dẫn độ về Trung Quốc đã giúp Bắc Kinh nắm giữ lợi thế đáng kể trong các cuộc thương lượng liên quan đến quyền sở hữu khối tài sản số khổng lồ.

Theo luật hình sự Trung Quốc, các tội danh lừa đảo kinh tế quy mô lớn và tổ chức lao động cưỡng bức có thể phải đối mặt với mức án rất nghiêm khắc, thậm chí tương đương tù chung thân nếu số tiền đặc biệt lớn hoặc có yếu tố tội phạm có tổ chức. Giới chức Trung Quốc được cho là đang cân nhắc tổng hợp các tội danh phù hợp để truy tố Trần Chí.

Tranh chấp tài sản có thể leo thang thành vấn đề ngoại giao

Wall Street Journal cho biết Trần Chí bị cáo buộc rửa tiền thông qua hơn 100 công ty tại 30 quốc gia, khiến chính phủ Mỹ và Trung Quốc có thể phải đàm phán để phân chia tài sản bị thu giữ. Các vụ kiện đòi lại tài sản nhiều khả năng sẽ phát triển thành tranh chấp quốc tế, trong khi quá trình bồi hoàn thực tế có thể kéo dài nhiều năm.



Về bản chất, bitcoin là tài sản phi biên giới, phi tập trung và không có nơi đăng ký gốc. Tuy nhiên, khi được đặt trong khuôn khổ tư pháp, tiền số buộc phải được “định vị pháp lý”.

Thông lệ hiện nay cho thấy: nếu tài sản nằm trong ví do bị can trực tiếp kiểm soát, thẩm quyền xử lý thuộc về quốc gia xét xử vụ án, nếu tài sản nằm trong ví bị tấn công, vấn đề sẽ được điều chỉnh theo các cơ chế bồi hoàn quốc tế. Còn trong trường hợp tài sản được sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội, ưu tiên hàng đầu là bồi thường cho các nạn nhân.

Vụ việc Trần Chí khiến bức tranh pháp lý trở nên đặc biệt phức tạp. Các nạn nhân phân bố tại nhiều quốc gia, mạng lưới doanh nghiệp “vỏ bọc” trải rộng trên hơn 30 nước, hành vi phạm tội diễn ra tại Campuchia, Trần Chí bị khởi tố ở Mỹ nhưng lại bị giam giữ và xét xử tại Trung Quốc.

Nếu áp dụng các nguyên tắc tư pháp truyền thống, vụ việc này sẽ đòi hỏi ít nhất năm vòng thương lượng quốc tế, với thời gian xử lý có thể kéo dài từ 5 đến 10 năm.

Về lập luận pháp lý, Mỹ viện dẫn các đạo luật chống rửa tiền và luật giao dịch điện tử, cho rằng Washington có quyền tịch thu tài sản nếu dòng tiền liên quan đến tội phạm và nạn nhân nằm trên lãnh thổ Mỹ.

Trong khi đó, Trung Quốc nhấn mạnh quốc tịch của Trần Chí, tính chất xuyên biên giới của hành vi phạm tội trong cộng đồng người Hoa, cùng quyền truy tố đối với các tội danh nghiêm trọng như buôn người và lao động cưỡng bức.




Bắc Kinh còn có thêm một lợi thế đáng kể khi Campuchia đã tước quốc tịch của Trần Chí trước khi dẫn độ, tạo ra một “khoảng trống chủ quyền” để Trung Quốc tiếp nhận và xử lý bị can theo hệ thống pháp luật của mình.

Hiện nay, thế giới vẫn chưa có bất kỳ công ước quốc tế nào điều chỉnh trực tiếp việc tịch thu và phân chia tài sản tiền mã hóa trong các vụ án xuyên biên giới.

Một số khuôn khổ pháp lý liên quan có thể kể đến như Công ước Liên Hợp Quốc chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (2000), Công ước chống buôn người (2003), hay các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính (FATF) về chống rửa tiền. Tuy nhiên, tất cả đều chưa đưa ra quy định rõ ràng về quyền sở hữu tài sản sau khi bị tịch thu.

Chính khoảng trống pháp lý này khiến giới phân tích nhận định vụ Trần Chí nhiều khả năng sẽ trở thành án lệ quốc tế đầu tiên liên quan đến việc phân chia tài sản phạm tội trong môi trường số giữa hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc.