[101 Bài Học Giúp Bạn Trở Thành Huấn Luyện Viên Giao Dịch Của Chính Mình] - Bài 25: Ý định và sự xuất sắc

Xin chào cả nhà!

Brett Steenbarger là một trong những chuyên gia hàng đầu về tâm lý giao dịch, với nhiều năm kinh nghiệm huấn luyện các trader chuyên nghiệp và chia sẻ kiến thức qua các cuốn sách kinh điển như cuốn "The Psychology of Trading" và "Enhancing Trader Performance".

Trong cuốn "The Daily Trading Coach", ông mang đến một hướng tiếp cận thực tiễn, giúp các trader tự trở thành huấn luyện viên của chính mình để phát triển kỹ năng, rèn luyện tư duy và cải thiện hiệu suất giao dịch.




Với 101 bài học súc tích, cuốn sách này không chỉ cung cấp những chiến lược tâm lý, mà còn hướng dẫn bạn những phương pháp áp dụng ngay vào thực tế giao dịch hàng ngày.

Series này sẽ giúp bạn khám phá những bài học quan trọng từ cuốn "The Daily Trading Coach" và cách tận dụng chúng để nâng cao hiệu quả giao dịch cũng như phát triển bản thân một cách toàn diện.

Hãy cùng bắt đầu hành trình trở thành một nhà giao dịch với tâm lý vững vàng và kỷ luật hơn nhé!


Mục tiêu của cuốn "The Daily Trading Coach" là dạy bạn càng nhiều càng tốt về việc tự huấn luyện, để bạn có thể tự hướng dẫn bản thân đến thành công trên thị trường tài chính. Từ khóa quan trọng trong tiêu đề là “Hàng Ngày.” Cuốn sách này được thiết kế để trở thành một tài liệu mà bạn có thể sử dụng mỗi ngày nhằm phát huy thế mạnh và khắc phục điểm yếu của mình.

Sau khi viết hai cuốn sách—"The Psychology of Trading" (Tâm Lý Giao Dịch) và "Enhancing Trader Performance" (Nâng Cao Hiệu Suất Giao Dịch)—cùng với hơn 1.800 bài viết trên blog TraderFeed (www.traderfeed.blogspot.com/), tôi từng nghĩ rằng mình đã bao quát khá đầy đủ lĩnh vực tâm lý giao dịch. Tuy nhiên, chỉ ba năm sau khi xuất bản cuốn sách về hiệu suất giao dịch, tôi lại một lần nữa cầm bút (điện tử) để hoàn thành bộ ba cuốn sách về tâm lý giao dịch, lần này tập trung vào quá trình tự huấn luyện.

Hai thực tế đã dẫn đến sự ra đời của cuốn "The Daily Trading Coach". Trước hết, khi xem xét lưu lượng truy cập trên blog TraderFeed, tôi nhận thấy rằng một lượng lớn độc giả—khoảng một phần ba—truy cập trang web trong vòng một giờ trước khi thị trường mở cửa. Điều này khiến tôi thấy thú vị, vì hầu hết các bài viết trên blog không cung cấp lời khuyên giao dịch cụ thể. Thay vào đó, chúng tập trung vào các chủ đề về tâm lý và hiệu suất giao dịch—những nội dung có giá trị bất kể thời gian nào trong ngày.

Khi tôi hỏi một nhóm độc giả đáng tin cậy về xu hướng này, họ trả lời rằng họ đang sử dụng blog như một dạng “huấn luyện viên giao dịch thay thế.” Việc đọc lại các bài viết giúp họ nhắc nhở bản thân về kế hoạch và ý định trước khi bước vào “chiến trường tài chính.” Điều này càng được củng cố khi tôi thu thập số liệu thống kê về những bài viết phổ biến nhất trên blog. Phần lớn trong số đó là những bài viết thực tiễn về tâm lý giao dịch. Hầu hết đều có nội dung mang tính động viên, dù đôi khi thách thức những giả định của người đọc. Có vẻ như các nhà giao dịch đang tìm kiếm sự hướng dẫn và phần nào đó tìm thấy nó trong blog.

Thực tế thứ hai định hình nên cuốn sách này là sự phát triển của xuất bản điện tử và những thay đổi nhanh chóng trong ngành xuất bản. Cho đến thời điểm đó, số lượng sách điện tử (e-book) dành cho các nhà giao dịch vẫn còn rất ít. Ngay cả khi có, chúng cũng chỉ đơn thuần là phiên bản điện tử của sách in. Dù xuất bản điện tử mang lại sự tiện lợi và hấp dẫn, hầu hết các nhà giao dịch mà tôi tham khảo ý kiến đều không chủ động tìm kiếm hoặc sử dụng e-book. Lý do phổ biến nhất là họ không muốn dành hàng giờ ngồi trước màn hình để đọc thông tin sau cả một ngày giao dịch căng thẳng. Tôi nhanh chóng nhận ra rằng những người tham gia thị trường tài chính không sử dụng phương tiện điện tử theo cùng cách họ tiếp cận sách in. Điều đó khiến tôi suy nghĩ về việc viết một cuốn sách theo một cách khác—một cuốn sách phù hợp hơn với kỷ nguyên xuất bản điện tử nhưng cũng có thể sử dụng dưới dạng bản in.

Khi kết hợp hai quan sát trên, bạn sẽ hiểu được tầm nhìn dẫn đến cuốn sách này: một "huấn luyện viên giao dịch trong một cuốn sách" mà bạn có thể dễ dàng đọc trên màn hình cũng như trên giấy. Mục tiêu là tích hợp nội dung từ blog và sách, tạo ra những “bài học” thực tế giúp nhà giao dịch trở thành huấn luyện viên của chính mình. Cuốn "The Daily Trading Coach" gồm 101 bài học, mỗi bài dài vài trang. Mỗi bài học tuân theo một cấu trúc chung: xác định một thách thức trong trading, đề xuất cách tiếp cận để vượt qua thử thách đó, và cung cấp một bài tập hoặc nhiệm vụ cụ thể để thực hành.

Các chương của sách độc lập với nhau: bạn có thể đọc theo thứ tự hoặc sử dụng mục lục để tìm ngay bài học phù hợp nhất với tình huống giao dịch hiện tại của bạn. Không giống như một cuốn sách truyền thống mà bạn đọc từ đầu đến cuối trong vài lần ngồi đọc, cuốn sách này được thiết kế để bạn tiếp thu từng bài học một, áp dụng vào quá trình phát triển bản thân với tư cách một nhà giao dịch. Giống như blog, nó là một lời nhắc nhở trên màn hình về những điều bạn nên làm khi bạn ở trạng thái tốt nhất. Nhưng hơn cả blog, đây còn là một lộ trình với những hiểu biết thực tế và công cụ giúp bạn khám phá và phát huy tối đa khả năng của chính mình.

Tham vọng của tôi là gói gọn trong 101 bài học này nhiều kiến thức hữu ích và phương pháp thực tiễn hơn những gì bạn có thể nhận được từ nhiều hội thảo đắt tiền hay các buổi huấn luyện cá nhân, mà với chi phí thấp hơn rất nhiều. Thường thì, mục tiêu của các nhà tổ chức hội thảo và huấn luyện viên là biến bạn thành khách hàng lâu dài. Nhưng mục tiêu của cuốn sách này hoàn toàn ngược lại: cung cấp cho bạn công cụ để tự trở thành huấn luyện viên của chính mình, giúp bạn phát triển cả về mặt nghề nghiệp lẫn cá nhân. Nói cách khác, đây là một cuốn cẩm nang về tâm lý giáo dục—một hướng dẫn thực tế để cải thiện bản thân và nâng cao hiệu suất của bạn.

Nhìn vào mục lục, bạn sẽ thấy rằng mỗi chương trong số 10 chương đều chứa 10 bài học. Các chương này bao quát nhiều chủ đề liên quan đến tâm lý và hiệu suất giao dịch, bao gồm các bài học cụ thể về cách áp dụng các phương pháp trị liệu tâm lý ngắn hạn theo hướng phân tâm học, nhận thức và hành vi để thay đổi các mô thức hành vi tiêu cực và hình thành những thói quen tích cực mới.

Hai chương cuối đặc biệt thú vị: Chương 9 bao gồm quan điểm tự huấn luyện từ 18 nhà giao dịch thành công, những người thường xuyên chia sẻ công việc của họ trực tuyến. Chương 10 thực hiện lời hứa lâu năm với độc giả của TraderFeed, hướng dẫn cách nhận diện mô hình lịch sử trong giao dịch bằng Excel. Mỗi bài học đều đi kèm với bài tập và gợi ý thực hành (“Coaching Cues”) giúp bạn áp dụng ý tưởng vào thực tế.

Vâng, mục tiêu của cuốn sách là giúp bạn trở thành huấn luyện viên giao dịch của chính mình. Nhưng nếu nhìn kỹ vào tiêu đề các chương và bài học, bạn sẽ nhận ra rằng mục đích lớn hơn của nó là giúp bạn tự huấn luyện bản thân trong cuộc sống. Những thử thách và sự không chắc chắn mà ta đối mặt khi giao dịch—việc theo đuổi phần thưởng trong khi chấp nhận rủi ro—cũng xuất hiện trong sự nghiệp và các mối quan hệ cá nhân, không chỉ trong thị trường tài chính. Những kỹ thuật giúp bạn làm chủ bản thân với tư cách một nhà giao dịch cũng sẽ hữu ích trong mọi lĩnh vực khác của cuộc sống. Theo nghĩa đó, mục tiêu không chỉ là kiếm tiền trên thị trường, mà là thịnh vượng trong mọi khía cạnh của cuộc sống. Nếu cuốn sách này có thể trở thành một công cụ giúp bạn đạt được sự thịnh vượng, cả trong và ngoài thị trường tài chính, tôi sẽ rất lấy làm vinh hạnh.





Quá ít người trong chúng ta thực sự hóa thân vào những lý tưởng của chính mình. Chúng ta có điểm mạnh và tài năng, ước mơ và khát vọng. Nhưng nếu nhìn vào từng giờ, từng ngày, không nhiều lý tưởng trong số đó được thể hiện một cách cụ thể. Ngày tháng trôi qua, rồi thành năm, và—tại một thời điểm nào đó đầy tiếc nuối—chúng ta ngoái nhìn cuộc đời và tự hỏi nó đã trôi đi đâu mất.

Điều đó có thể là bạn—một người trung niên nhìn lại quá khứ và nghĩ: "Lẽ ra tôi có thể đã trở thành một người xuất chúng." Hoặc, bạn có thể chọn một kịch bản khác cho cuộc đời mình. Bạn có thể trở thành diễn viên chính của lý tưởng và hiện thực hóa chúng.

Nếu bạn nghĩ rằng đây là một phần mở đầu kỳ lạ cho một cuốn sách về giao dịch, bạn đã đúng. Cuốn sách này không bắt đầu với cung và cầu, mô hình giao dịch hay quản lý vốn. Nó bắt đầu với bạn và những gì bạn muốn từ cuộc sống. Trong ngữ cảnh này, trading không chỉ đơn thuần là mua, bán và phòng vệ rủi ro: nó là một phương tiện để làm chủ bản thân và phát triển chính mình.

Mỗi nhà giao dịch, dù có nhận thức được hay không, đều là một doanh nhân. Họ mở một "công ty" giao dịch của riêng mình và cạnh tranh trên thị trường. Họ tìm kiếm và theo đuổi cơ hội, đồng thời bảo vệ vốn của mình. Họ không ngừng hoàn thiện và mở rộng kỹ năng; họ chấp nhận rủi ro có tính toán. Là doanh nhân, nhà giao dịch bắt đầu với niềm tin rằng họ mang lại giá trị cho thị trường. Nhưng giữa những thất bại không thể tránh khỏi, những giờ làm việc kéo dài, nguồn lực hạn chế, rủi ro và sự bất định, thật khó để duy trì sự lạc quan ấy. Dễ dàng hơn nhiều khi gác lại những ước mơ và từ bỏ nỗ lực hiện thực hóa lý tưởng mỗi ngày.

Tuy nhiên, có những nhà giao dịch không thể từ bỏ khát vọng của mình. Giống như loài bướm đêm bị thu hút bởi ánh sáng xa xăm, họ vẫn theo đuổi nó dù đôi khi bị thiêu cháy. Với những tâm hồn cao quý ấy, tôi xin dành tặng cuốn sách này.

Khi tôi làm việc với các nhà giao dịch và quản lý danh mục đầu tư tại các quỹ đầu cơ, công ty giao dịch độc quyền và ngân hàng đầu tư, tôi không dạy họ cách giao dịch. Phần lớn trong số họ sử dụng các chiến lược khác tôi và hiểu rõ thị trường của họ hơn tôi bao giờ hết. Thay vào đó, tôi tìm ra điểm mạnh của họ. Tôi học cách họ giao dịch hiệu quả và giúp họ xây dựng sự nghiệp từ chính những gì họ đã làm tốt. Giống như cá không thể nhận thức được nước vì chúng đã sống trong đó từ khi sinh ra, chúng ta thường không nhìn ra được những tài sản cá nhân của mình. Mỗi người trong chúng ta là một sự kết hợp độc đáo giữa kỹ năng, tài năng, điểm mạnh, xung đột nội tâm và điểm yếu. Nhưng cũng giống như một doanh nghiệp mới phải tận dụng điểm mạnh của người sáng lập, sự nghiệp giao dịch cũng phụ thuộc vào tài sản—cả về mặt cá nhân lẫn tài chính—của nhà giao dịch. Với vai trò huấn luyện viên, công việc của tôi là giúp họ bước ra khỏi “môi trường nước” tâm lý của mình và nhận ra những tài sản quý giá đã luôn ở xung quanh họ—những tài sản có thể mang lại lợi ích suốt đời.

Chưa bao giờ việc tự huấn luyện lại quan trọng đối với nhà giao dịch như hiện tại. Khi tôi viết những dòng này, chúng ta đang chứng kiến mức độ biến động thị trường chưa từng thấy kể từ sau Thế chiến thứ hai. Biến động giá mang lại cơ hội nhưng cũng đi kèm rủi ro. Những nhà giao dịch không thể lùi lại một bước, nhận diện diễn biến thị trường và điều chỉnh chiến lược đã chịu tổn thất đáng kể. Ngược lại, những ai biết tận dụng cuộc khủng hoảng để thoát khỏi “vùng nước giao dịch”, giảm thiểu rủi ro và tìm kiếm cơ hội mới chính là những người sẵn sàng gặt hái những phần thưởng sự nghiệp.

Cuốn sách bạn đang đọc được viết để đồng hành cùng bạn trên hành trình giao dịch này. Nó được tổ chức thành 101 bài học. Mỗi bài học xác định một thách thức và đưa ra một bài tập cụ thể giúp bạn tiến bộ trong việc đối mặt với thách thức đó. Những bài học này được thiết kế như những bài suy ngẫm để bắt đầu ngày giao dịch của bạn—những lời huấn luyện giúp bạn phát huy phiên bản tốt nhất của chính mình. Theo thời gian, khi bạn đọc và thực hành những bài học này, những lời khuyên huấn luyện sẽ trở thành tiếng nói nội tâm của bạn. Bạn bắt đầu bằng cách nhập vai vào những lý tưởng của cuốn sách và cuối cùng, bạn sống theo chúng, biến chúng thành của riêng mình. Bạn trở thành nhà tâm lý giao dịch của chính mình.

Nếu mỗi ngày bạn đọc một đoạn ngắn và gieo những ý tưởng đúng đắn vào tâm trí, điều đó giúp bạn ưu tiên hóa mục tiêu trong cuộc sống và trading. Và nếu điều đó giúp bạn tránh đi một giao dịch tệ mỗi tuần và không bỏ lỡ một giao dịch tốt mà lẽ ra bạn đã bỏ qua—hãy nghĩ xem điều đó sẽ mang lại lợi ích cá nhân và tài chính lớn đến mức nào. Nhưng cũng giống như viên thuốc không thể phát huy tác dụng khi vẫn còn trong lọ, không ai có thể học được từ một cuốn sách chưa được mở ra. Bước đầu tiên để trở thành nhà tâm lý giao dịch của chính mình là dành thời gian cho việc tự huấn luyện—mỗi ngày, mỗi tuần—bởi vì đó là cách các thói quen được hình thành. Một vĩ nhân chỉ đơn giản là người đã biến việc phát triển bản thân thành một thói quen.

Và kia, chúng đang nhìn bạn từ kệ sách bên kia căn phòng—những lý tưởng, tất cả những điều bạn từng muốn làm trong cuộc đời. Bạn nhìn về phía kệ sách với ánh mắt khao khát, nhưng bạn không thể chạm tới chúng khi vẫn còn ngồi thoải mái trên chiếc ghế của mình. Nhưng bạn đang cầm trên tay một cuốn sách. Có lẽ cuốn sách này sẽ khiến chiếc ghế của bạn trở nên bớt thoải mái hơn một chút, và khiến kệ sách ấy gần bạn hơn một chút.

Bạn lật sang trang... Bước tiếp theo là của bạn.


"Hạnh phúc là ý nghĩa và mục đích của cuộc sống, là mục tiêu cuối cùng của sự tồn tại của con người."— Aristotle

Nghiên cứu gần đây về lĩnh vực gọi là tâm lý học tích cực đã mang lại những hiểu biết sâu sắc về tầm quan trọng của sự hạnh phúc tâm lý – trải nghiệm cảm xúc tích cực. Chỉ đơn thuần đối phó với căng thẳng và giảm thiểu khó chịu là không đủ. Nếu chúng ta muốn tối đa hóa hiệu suất, điều đó có nghĩa là chúng ta cần khai thác tối đa sự tập trung, động lực và năng lượng của mình.

Đã bao nhiêu lần tôi thấy các nhà giao dịch bỏ lỡ cơ hội hoặc không chuẩn bị đầy đủ cho một ngày giao dịch chỉ vì họ kiệt sức, không hoạt động ở trạng thái tốt nhất? Một vận động viên Olympic sẽ không bao giờ nghĩ đến việc bước vào cuộc thi khi chưa đạt phong độ cao nhất. Tuy nhiên, các nhà giao dịch lại thường chấp nhận rủi ro với số vốn của mình trong khi thiếu ngủ, kiệt sức hoặc bị phân tâm. Cách bạn quản lý giao dịch của mình sẽ phụ thuộc một phần vào cách bạn quản lý phần còn lại của cuộc sống.

Nhưng hạnh phúc tâm lý là gì và làm thế nào để tối đa hóa nó? Nhiều nghiên cứu—đặc biệt là trong thập kỷ qua và còn xa lạ với hầu hết các nhà giao dịch cũng như các huấn luyện viên giao dịch—đã giúp chúng ta trả lời câu hỏi này.

Hãy cùng xem làm thế nào bạn có thể tự huấn luyện bản thân để có nhiều trải nghiệm và hiệu suất tích cực hơn.





Một trong những khái niệm cốt lõi của cuốn sách "The Psychology of Trading" là tính chủ đích (intentionality). Chúng ta có thể định nghĩa tính chủ đích là khả năng duy trì hoạt động có mục tiêu trong một khoảng thời gian dài. Khả năng duy trì sự chú ý và tập trung, phối hợp một chuỗi các hoạt động để đạt được một mục tiêu đã chọn, cũng như kiên trì thử nghiệm các cách tiếp cận khác nhau để giải quyết vấn đề cho đến khi tìm ra giải pháp—tất cả những điều này đều là biểu hiện của tính chủ đích.



Như đã đề cập trước đó, có một mối liên hệ thú vị giữa tính chủ đích và hạnh phúc tâm lý. Trong các nghiên cứu về trạng thái flow, Mihaly Csikszentmihalyi phát hiện rằng những khoảnh khắc “đắm chìm hoàn toàn” xuất hiện khi một người hoàn toàn hòa mình vào hoạt động của họ. Khi chúng ta tập trung hoàn toàn vào những gì mình đang làm, chúng ta đạt đến trạng thái mà hiệu suất làm việc dường như diễn ra một cách tự nhiên và không cần nỗ lực. Đây là một trạng thái đầy khoái cảm và, đối với những cá nhân sáng tạo, nó trở thành một phần thưởng tâm lý tự thân. Theo một nghĩa thực tế, đam mê của người sáng tạo đối với công việc của họ chính là đam mê đối với trạng thái flow. Vì thế, hiệu suất xuất sắc mang lại phần thưởng riêng của nó: một hệ thống phản hồi tâm lý nằm ở trung tâm của sự xuất sắc.

Điều này giúp giải thích phát hiện của nhà nghiên cứu Dean Keith Simonton rằng những cá nhân xuất sắc trong nhiều lĩnh vực khác nhau đều có năng suất làm việc đáng kinh ngạc. Họ đã làm chủ nghệ thuật hoạt động trong vùng hiệu suất cao của mình, khiến cho nỗ lực bền bỉ trở thành một mục tiêu đáng theo đuổi. Năng suất của họ là hệ quả của một dạng nghiện tích cực: sự theo đuổi cảm giác thăng hoa khi ở trong vùng hiệu suất tối ưu.

Như Elkhonon Goldberg đề cập trong cuốn sách xuất sắc "The Executive Brain", các khía cạnh khác nhau của tính chủ đích—bao gồm sự chú ý, lập kế hoạch, tư duy—đều là chức năng của vỏ não trước trán (frontal cortex). Nghiên cứu của ông cũng cho thấy não bộ có một mức độ dẻo dai đáng ngạc nhiên: khi chúng ta sử dụng các chức năng của não, chúng ta đồng thời rèn luyện và tăng cường các chức năng đó, giống như việc tập thể hình giúp phát triển cơ bắp và sức bền.



Tại bất kỳ thời điểm nào, chúng ta có thể sở hữu một lượng tính chủ đích tương đối cố định: chúng ta chỉ có thể sử dụng não bộ đến một mức độ nhất định trước khi cảm thấy mệt mỏi và cần nghỉ ngơi. Tuy nhiên, theo thời gian, chúng ta có thể mở rộng năng lực của não bộ đối với tính chủ đích bằng cách thường xuyên rèn luyện các chức năng của vỏ não trước trán. Giống như cách nâng tạ là phương pháp tốt nhất để phát triển sức mạnh, thì việc tham gia vào những nỗ lực có chủ đích và bền bỉ là cách tốt nhất để nuôi dưỡng năng lực chủ đích của chúng ta.

Khi chúng ta theo đuổi mục tiêu một cách đầy nỗ lực, chúng ta không chỉ xây dựng tính chủ đích mà còn phát triển ý chí tự do.

Nhấn để mở rộng...

Người ta có thể nghĩ rằng trading nên là một hình thức rèn luyện trí não tuyệt vời vì lý do này. Tuy nhiên, điều đó không nhất thiết đúng. Chúng ta có thể chỉ cần nhấp chuột để đặt lệnh giao dịch mà không thực sự sử dụng tư duy có chủ đích và nỗ lực có định hướng. Đây chính là kiểu giao dịch thụ động đã được mô tả trong bài học trước. Khi chúng ta giao dịch mà không có sự tập trung và ý định rõ ràng, chúng ta không rèn luyện "cơ bắp trí tuệ" của mình. Ở một cấp độ rộng hơn, khi chúng ta sống cuộc đời một cách tự động như một cỗ máy, những năng lực tinh thần này sẽ dần teo đi.

Tất cả chúng ta đều biết những người dường như trôi dạt từ hoạt động này sang hoạt động khác mà không mảy may quan tâm đến hậu quả lâu dài của hành động của họ. Họ tiêu tiền một cách tùy tiện và mắc kẹt trong nợ nần; họ lao vào các mối quan hệ rồi lặp lại những xung đột cũ. Nhà tư tưởng Gurdjieff gọi đây là khuynh hướng sống một cách máy móc, như thể chúng ta chỉ là những cỗ máy phản ứng theo kích thích. Điều này cũng dễ thấy ở những người nghỉ hưu: sau một thời gian dài hoạt động thụ động, ngay cả những nỗ lực nhỏ nhất cũng trở nên quá sức. Cuộc sống trở nên lặp đi lặp lại, khả năng chủ đích của họ dần bị hao mòn.



Cũng giống như việc rèn luyện một nhóm cơ sẽ không giúp phát triển nhóm cơ khác (hoặc tăng cường sức bền tim mạch không đồng nghĩa với việc tăng sức mạnh cơ bắp), việc nuôi dưỡng một dạng tính chủ đích không nhất thiết sẽ nâng cao năng lực tự định hướng của chúng ta trong các lĩnh vực khác.

Một ví dụ điển hình là các nhà giao dịch tần suất cao (high-frequency traders), những người có khả năng tập trung đáng kinh ngạc vào màn hình giao dịch, theo dõi giá đặt mua, giá chào bán, các biến động tăng giảm suốt cả ngày. Tuy nhiên, những nhà giao dịch này thường không thể duy trì loại nỗ lực tinh thần cần thiết để tự quan sát bản thân theo thời gian hoặc đánh giá thị trường một cách có hệ thống nhằm xác định xu hướng và chủ đề giao dịch.

Rõ ràng, chúng ta có xu hướng duy trì sự tập trung và nỗ lực tốt nhất trong các hoạt động mà chúng ta quan tâm và phù hợp với bộ kỹ năng của mình. Những cá nhân sáng tạo có thể duy trì trạng thái flow một phần vì họ hoạt động trong vùng hiệu suất tối ưu mà chúng ta đã thảo luận ở chương trước—nơi giao thoa giữa tài năng, kỹ năng và sở thích. Khi ra khỏi vùng này, những nỗ lực để tạo ra kết quả trở nên khó khăn hơn, sự thất vọng vì không đạt được kết quả mong muốn gia tăng, và cảm giác nhàm chán khi làm những việc không phù hợp với giá trị và sở thích của bản thân sẽ phá vỡ trạng thái flow và làm gián đoạn tính chủ đích.

Đây chính là cơ chế được mô tả trong cuốn "Enhancing Trader Performance": tài năng dẫn đến sở thích → sở thích dẫn đến sự đắm chìm vào việc phát triển kỹ năng → sự đắm chìm này dẫn đến năng lực → năng lực phát triển tiếp tục tạo ra trạng thái flow → và cuối cùng, hình thành hiệu suất đỉnh cao. Chính sự tương tác giữa trạng thái flow và quá trình phát triển tính chủ đích đã tạo ra đường cong học tập tăng tốc: nếu không có flow, tài năng sẽ không có điều kiện phát triển, và chúng sẽ không bao giờ tiến hóa thành những kỹ năng xuất sắc.

Nhiều nhà giao dịch thất bại vì họ đang hoạt động bên ngoài vùng giao thoa giữa tài năng, sở thích và kỹ năng. Vì họ đang cố gắng làm một việc mà bản thân không thực sự yêu thích và không tận dụng được năng lực đặc trưng của mình, họ hiếm khi trải nghiệm trạng thái flow, khiến trading trở thành một trải nghiệm không mang lại sự thỏa mãn. Khi không có flow, những nhà giao dịch này thiếu động lực để duy trì nỗ lực, điều này ngăn cản họ phát triển tính chủ đích. Và rồi họ tự hỏi tại sao họ không thể tuân thủ kế hoạch giao dịch hoặc tại sao họ tự phá hoại chính mình bằng những giao dịch bốc đồng.

Đường cong học tập của những cá nhân có hiệu suất đỉnh cao nuôi dưỡng tính chủ đích song song với việc xây dựng kỹ năng, điều đó có nghĩa là—theo thời gian—những cá nhân này có thể làm được nhiều điều hơn với kỹ năng của họ so với những người khác.

Nhấn để mở rộng...

Bước đầu tiên trong việc phát triển hiệu suất là gì?



Câu trả lời phổ biến nhất là luyện tập, và điều đó dĩ nhiên rất quan trọng. Nhưng trước khi luyện tập, cần có sự thử nghiệm và khám phá thông qua việc chơi. Chơi giúp chúng ta biết hoạt động nào thú vị và hoạt động nào không. Khi chúng ta thử nghiệm với một điều gì đó, chúng ta khám phá ra niềm vui và những thách thức của nó—cũng như mức độ hấp dẫn tự nhiên của nó đối với bản thân.

Hầu hết các nhà giao dịch chưa tìm thấy thị trường ngách (niche) phù hợp với mình là vì họ chưa từng chơi với thị trường. Họ chưa từng thử nghiệm nhiều phong cách giao dịch khác nhau, các loại sản phẩm tài chính khác nhau, hoặc các khung thời gian khác nhau. Họ không biết cảm giác nắm giữ một vị thế trong nhiều tuần khác thế nào so với việc chỉ giữ lệnh trong vài phút. Những nhà giao dịch này không nhận ra sự khác biệt giữa các giao dịch dựa trên nhận diện mô hình nhanh chóng và những giao dịch được thực hiện thông qua phân tích kỹ lưỡng. Họ cố gắng bắt chước người khác hoặc đi theo con đường ít kháng cự nhất—giao dịch dựa trên các mô hình biểu đồ hoặc chỉ báo một cách hời hợt. Trong môi trường học tập như vậy, không bao giờ có thể phát triển được kỹ năng xuất sắc; và tính chủ đích sẽ bị bóp nghẹt.

Những người có hiệu suất đỉnh cao không bao giờ ngừng chơi.

• Nghệ sĩ luôn phác thảo.
• Vận động viên luôn tham gia các trận đấu tập.
• Diễn viên luôn diễn xuất ngẫu hứng.

Chơi là một phương tiện để khám phá bản thân, và đôi khi chúng ta sẽ phát hiện ra những đam mê và tài năng mà trước đây mình không hề nhận ra.

Bài tập thực hành: Hãy chọn một thị trường, một phong cách giao dịch hoặc một khung thời gian khác với cách giao dịch thông thường của bạn và thực hiện giao dịch thử nghiệm (paper trading) song song với giao dịch thực tế.

Việc giao dịch thử nghiệm này nên bao gồm:

• Ý tưởng giao dịch thực tế
• Theo dõi lãi/lỗ theo thời gian thực
  Quản lý giao dịch như giao dịch thật (đặt mục tiêu lợi nhuận, cắt lỗ, quyết định gia tăng hoặc giảm vị thế)

Ví dụ, tôi luôn duy trì một tài khoản giao dịch nhỏ riêng biệt, nơi tôi thử nghiệm các ý tưởng giao dịch dài hạn. Đây là cách tôi kiểm chứng nghiên cứu của mình và tìm ra lợi thế tiềm năng với rủi ro rất nhỏ. Phần lớn các ý tưởng thử nghiệm trong tài khoản này có thể không mang lại kết quả, nhưng chỉ cần một cơ hội triển vọng là đủ để mở ra những cánh cửa mới.

Việc này giúp tôi giữ được sự tươi mới trong tư duy và giao dịch, đồng thời giúp tôi không bị mắc kẹt trong những giao dịch ngắn hạn mà quên mất bức tranh lớn của thị trường. Quan trọng nhất, nó giúp tôi nhận ra những ý tưởng và chiến lược giao dịch nào thực sự cuốn hút tôi—điều có thể trở thành nền tảng cho một thị trường ngách mới. Khi bạn chơi với trading, bạn không bị đình trệ; bạn cũng khám phá ra những lĩnh vực mà bạn có thể duy trì tính chủ đích và nâng cao hiệu suất.

Đây chính là cách bạn xây dựng sự nghiệp giao dịch—và cũng là cách bạn phát triển "cơ bắp tinh thần" giúp đưa hiệu suất của mình lên một tầm cao mới.

Bài tập và gợi ý thực hành: Nếu bạn xây dựng quy trình chuẩn bị giao dịch giống như cách bạn thiết kế một kế hoạch tập luyện thể chất, thì mỗi ngày, bạn đang dần nâng cao khả năng duy trì ý định và sự kiên trì của mình.

Tôi từng quan sát một nhà giao dịch vào lệnh với một ý tưởng mạnh mẽ. Anh ấy bị dừng lỗ, nhưng khi tín hiệu mới xuất hiện, anh vào lệnh lại. Lần này cũng bị dừng lỗ. Tuy nhiên, anh không bỏ cuộc mà tiếp tục vào lệnh lần thứ ba—và lần này, anh ấy bắt được một xu hướng lớn, đem lại lợi nhuận khổng lồ.

Sự kiên trì của anh ấy chính là biểu hiện của tính chủ đích: khả năng duy trì mục tiêu theo thời gian, ngay cả khi đối mặt với sự mệt mỏi và thất vọng. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng mỗi ngày đã rèn luyện tinh thần cho anh ấy để có thể nỗ lực thêm một chút khi điều đó thực sự quan trọng—trong khi phần lớn những người khác đã từ bỏ. Khi bạn đầu tư công sức vào quá trình phát triển giao dịch, bạn không chỉ rèn luyện tâm trí, mà còn rèn luyện ý chí.

Nhấn để mở rộng...

Anh/chị nào muốn theo dõi series này thì bình luận "Tôi quan tâm" ở bên dưới để em tag vào các bài viết tiếp theo của series nha!

Đừng quên THẢ TIM, SHARE VÀ COMMENT để ủng hộ mình nhiều hơn nữa nhé!! Nice day cả nhà