Ed Seykota: "Phù thủy" Trend-Following và những bài học giác ngộ tâm lý giao dịch

Khi mới bước chân vào con đường trading, đa số chúng ta đều mải mê đi tìm một "chén thánh". Chúng ta mua đủ loại khóa học, cài hàng chục cái indicator lên biểu đồ đến mức không còn nhìn thấy nến đâu, và rồi nếm trải cảm giác tài khoản bốc hơi hết lần này đến lần khác. Chỉ đến khi mệt mỏi rã rời, chúng ta mới bắt đầu tìm đọc series "Phù thủy thị trường" (Market Wizards) của Jack Schwager, và nhận ra: Những người kiếm hàng chục triệu đô la lại giao dịch theo cách đơn giản đến khó tin.

Một trong những dị nhân bậc nhất của cuốn sách đó chính là Ed Seykota – người đi tiên phong trong việc sử dụng hệ thống giao dịch cơ học (bằng máy tính) vào những năm 1970, biến tài khoản 5.000$ thành 15 triệu $ chỉ trong 12 năm. Phương pháp của ông thuần túy là Đi theo xu hướng (Trend Following). Nhưng điều làm nên sự vĩ đại của Seykota không nằm ở những dòng code, mà nằm ở sự thấu hiểu tâm lý con người sâu sắc đến rợn gáy.

Hôm nay, mình sẽ đúc kết lại những bài học kinh điển nhất của Ed Seykota. Không có công thức toán học nào đâu, chỉ có những nhát dao mổ xẻ trực tiếp vào tâm lý của anh em chúng ta mà thôi.

1. Sự thật tàn nhẫn: "Dù thắng hay thua, ai cũng nhận được thứ mình muốn từ thị trường"

Đây có lẽ là câu quote gây sốc và mang tính "sát thương" cao nhất của Ed Seykota: "Win or lose, everybody gets what they want out of the market."

Lần đầu đọc câu này, chắc chắn nhiều anh em sẽ nhảy dựng lên: "Ông bị điên à? Tôi vác tiền vào đây để làm giàu, để mua nhà mua xe, chứ ai muốn cháy tài khoản?". Nhưng Seykota giải thích thế này: Tiềm thức của con người rất kỳ lạ. Rất nhiều trader liên tục thua lỗ vì sâu thẳm bên trong, họ không thực sự khao khát việc kiếm tiền một cách nhàm chán.

• Có người muốn sự phấn khích (adrenaline): Họ đánh margin to, vào lệnh liên tục như một con bạc khát nước. Thua lỗ là cái giá họ trả cho sự giải trí đó.
• Có người muốn sự thương hại: Họ luôn đóng vai nạn nhân, than vãn trên các diễn đàn rằng "cá mập săn stoploss của tôi", "thị trường cờ bạc lừa đảo".
• Có người muốn chứng minh mình thông minh: Họ cố đi tìm đỉnh/đáy, cố phân tích kinh tế vĩ mô để cãi lại xu hướng, chỉ để thỏa mãn cái tôi nếu lỡ đoán đúng 1 lần.

Trading để kiếm tiền thực chất rất... chán. Bạn chờ đợi setup, vào lệnh, đặt stoploss và ngồi im. Nếu bạn đang liên tục thua lỗ, hãy dừng lại và tự hỏi: "Thực sự mình đang lên thị trường để tìm kiếm điều gì? Lợi nhuận, hay những cảm xúc kịch tính?"

2. Bí quyết giao dịch gói gọn trong 3 từ: "Cắt lỗ, Cắt lỗ, và Cắt lỗ"

Khi được hỏi đâu là những quy tắc quan trọng nhất để tồn tại, Ed Seykota trả lời:

1. Cắt lỗ.
2. Cắt lỗ.
3. Cắt lỗ.

Nghe thì sáo rỗng, nhưng nó là ranh giới giữa một trader sống thọ và một kẻ sớm ra đê. Ed Seykota là một Trend Follower, nghĩa là ông chấp nhận tỷ lệ thắng (winrate) của mình có thể chỉ nằm ở mức 30-40%. Ông sẽ sai rất nhiều lần. Nhưng mỗi lần sai, hệ thống cơ học của ông sẽ tự động cắt lỗ ngay lập tức (thường không quá 1-2% tài khoản).

Ông không bao giờ có khái niệm "gồng lỗ chờ giá hồi", "trung bình giá xuống" hay "khấn vái". Việc cắt một khoản lỗ nhỏ li ti giống như việc bạn trả phí bảo hiểm cho tài khoản của mình. Khi bạn để một khoản lỗ nhỏ phình to, nó không chỉ tàn phá equity mà còn tàn phá hoàn toàn hệ thần kinh của bạn, khiến bạn không còn sự minh mẫn để đưa ra quyết định đúng đắn cho các lệnh tiếp theo.

3. Phân tích cơ bản là "Phân tích buồn cười" (Funny-mental)

Ed Seykota nổi tiếng với thái độ thờ ơ với tin tức vĩ mô. Ông gọi Fundamental Analysis ( Phân tích cơ bản) là "Funny-mental" (sự buồn cười của trí óc).

Tại sao ư? Vì khi một tin tức (Non-farm, CPI, báo cáo thu nhập) đến được tai của anh em, thì nó đã được phản ánh hết vào giá (Priced-in) bởi những tay to có thông tin nội gián từ trước đó rất lâu rồi. Anh em thấy tin tốt ra nhảy vào mua, thì đó chính là lúc cá mập xả hàng.

Seykota chỉ tin vào một sự thật duy nhất: HÀNH ĐỘNG GIÁ (Price Action).Nếu một công ty ra báo cáo lợi nhuận khủng, nhưng giá cổ phiếu lại phá đáy thủng hỗ trợ? Đừng hỏi tại sao, hãy bấm nút Sell. Ngài Market luôn biết những thứ mà chúng ta không biết. Việc của một trader là bám theo dải băng giá, chứ không phải tranh luận xem tin tức này logic hay vô lý.

4. Học cách yêu thương những cú "Whipsaw"

"Whipsaw" (cú lừa/bị quét hai đầu) là kẻ thù số một của anh em đánh Breakout và Trend Following. Bạn vừa Buy khi giá phá đỉnh, nó sập cắn Stoploss. Bạn vừa đảo chiều Sell, nó lại giật ngược lên.

Đa số trader sẽ phát điên, đập bàn phím và chửi rủa. Còn Ed Seykota? Ông sáng tác hẳn một bài hát mang tên "The Whipsaw Song" (Bài ca cưa máy) để hát cùng các học trò.

Ông hiểu rằng, thị trường đi ngang ( sideway) sinh ra những cú whipsaw bào mòn tài khoản là CHU KỲ BẮT BUỘC. Bạn không thể né nó nếu muốn bắt được những siêu xu hướng. Thay vì cay cú, hãy chấp nhận những khoản lỗ nhỏ do whipsaw gây ra như một loại "chi phí mặt bằng" để duy trì doanh nghiệp trading của bạn. Khi xu hướng thực sự mở ra, lợi nhuận sẽ bù đắp gấp chục lần những khoản phí nhỏ nhặt đó.

Lời kết

Phương pháp của Ed Seykota (Trend Following) không mới, thậm chí nhiều người chê nó quá chậm chạp trong thời đại giao dịch tần suất cao (HFT) hiện nay. Nhưng triết lý tâm lý của ông thì vĩnh viễn không bao giờ lỗi thời.

Trading, xét cho cùng, là một hành trình khám phá và kiểm soát bản thân hơn là đi kiểm soát thị trường. Khi anh em dẹp bỏ được cái tôi, ngừng dự đoán, sẵn sàng cắt lỗ và bình thản trước những cú lừa của giá, đó là lúc anh em bắt đầu kiếm được tiền.

Anh em trên diễn đàn đã có ai từng đọc sách về Ed Seykota và áp dụng thành công tư duy Trend Following chưa? Điều gì làm anh em thấy khó khăn nhất khi theo đuổi trường phái gồng lời mỏi tay này (chẳng hạn như việc phải nhìn lợi nhuận đang cao bị tuột mất một nửa)? Cùng chia sẻ tâm sự dưới phần bình luận nhé!

Happy trading!