Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 457): Chỉ báo RSI (phần ii)

Tóm tắt bài trước:

• RSI (Relative Strength Index) là một chỉ báo dao động động lượng (momentum oscillator) được phát triển bởi J. Welles Wilder, dùng để đo lường tốc độ và sự thay đổi của biến động giá. Chỉ báo RSI dao động trong biên độ từ 0 đến 100.
• Về cơ bản:
  RSI trên 70: Báo hiệu thị trường đang trong trạng thái quá mua (overbought).
  RSI dưới 30: Báo hiệu thị trường đang trong trạng thái quá bán (oversold).
  Ngoài ra, RSI còn cung cấp các tín hiệu giao dịch thông qua hiện tượng phân kỳ (divergences), mô hình phá vỡ thất bại (failure swings) và các pha giao cắt với đường trung tâm (centerline crossovers). Bạn cũng có thể sử dụng RSI để nhận diện xu hướng chung của thị trường.
• Công thức RSI bao gồm 3 thành phần cơ bản: RS, Mức tăng trung bình (Average Gain) và Mức giảm trung bình (Average Loss). Wilder mặc định sử dụng chu kỳ 14 (14 periods) cho công thức này. Lưu ý: Mức giảm (Loss) được ghi nhận bằng giá trị tuyệt đối (số dương).
• Công thức tổng quát: RSI = 100 - 100/{1 + RS}. Trong đó: RS = {Mức Tăng Trung Bình}/{Mức Giảm Trung Bình}
• Bước 1: Tính trung bình cho 14 chu kỳ đầu tiên
  • Mức Tăng Trung Bình đầu tiên = Tổng các mức tăng trong 14 kỳ / 14
  • Mức Giảm Trung Bình đầu tiên = Tổng các mức giảm trong 14 kỳ / 14
• Bước 2: Tính toán cho các chu kỳ tiếp theo (Sử dụng kỹ thuật làm mượt)
  • Mức tăng mới = [(Mức tăng trước đó) x 13 + Mức tăng hiện tại] / 14
  • Mức giảm mới = [(Mức giảm trước đó) x 13 + Mức giảm hiện tại] / 14
• Việc lấy giá trị cũ kết hợp với giá trị hiện tại là một kỹ thuật "làm mượt" (smoothing), tương tự như cách tính đường trung bình động EMA. Điều này có nghĩa là giá trị RSI sẽ càng chính xác khi dữ liệu lịch sử càng dài.
• Bằng cách chuẩn hóa RS, Wilder đã biến nó thành một dải dao động từ 0 đến 100, giúp trader dễ dàng nhận diện các vùng cực trị.
  • Nếu không có nến tăng nào trong 14 phiên (Average Gain = 0) -> RSI = 0.
  • Ngược lại, nếu không có nến giảm nào trong 14 phiên (Average Loss = 0) -> RSI = 100.

Tùy Chỉnh Thông Số RSI

Chu kỳ mặc định (look-back period) của RSI là 14, nhưng bạn hoàn toàn có thể giảm xuống để tăng độ nhạy, hoặc tăng lên để giảm độ nhạy.

RSI 10 ngày sẽ dễ dàng chạm các mốc quá mua/quá bán hơn so với RSI 20 ngày.

Thông số cũng phụ thuộc vào đặc tính biến động của tài sản. Cổ phiếu Amazon (AMZN) với độ biến động lớn sẽ dễ chạm mốc 70/30 hơn so với cổ phiếu phòng thủ như Duke Energy (DUK).

Các mốc 70 (quá mua) và 30 (quá bán) truyền thống cũng có thể được điều chỉnh. Nhiều trader nâng mốc này lên 80/20 để lọc bớt nhiễu và chỉ bắt những tín hiệu thực sự chất lượng. Đối với các trader đánh ngắn hạn (short-term), họ thậm chí dùng RSI chu kỳ 2 để tìm các tín hiệu cực độ (trên 80 hoặc dưới 20).

Mẹo hay: Mặc dù phần lớn ví dụ dùng biểu đồ D1 (Ngày), bạn có thể áp dụng RSI cho mọi khung thời gian: Tuần (W), Giờ (H1) hay Phút (M). Khung thời gian tốt nhất phụ thuộc hoàn toàn vào chiến lược của bạn.

4 Cách Diễn Giải Tín Hiệu RSI Trong Thực Chiến

1. Vùng Quá Mua (Overbought) và Quá Bán (Oversold)

Wilder cho rằng RSI > 70 là quá mua và RSI < 30 là quá bán.


Hãy xem biểu đồ D1 của McDonald's. Từ trái sang phải, cổ phiếu rơi vào trạng thái quá bán vào cuối tháng 7 và tìm thấy hỗ trợ quanh mức 44 (điểm 1). Lưu ý rằng tạo đáy là một quá trình — cổ phiếu không tạo đáy ngay khoảnh khắc RSI chạm vùng quá bán.

Từ vùng quá bán, RSI vọt lên trên 70 vào giữa tháng 9 (quá mua). Tuy nhiên, giá không hề giảm mà chỉ tích lũy vài tuần rồi tiếp tục phá đỉnh. Có tới 3 tín hiệu quá mua liên tiếp xuất hiện trước khi cổ phiếu thực sự tạo đỉnh vào tháng 12 (điểm 2).

Bài học cốt lõi: Trong một xu hướng tăng (hoặc giảm) mạnh, RSI có thể duy trì trạng thái quá mua (hoặc quá bán) trong một thời gian rất dài. Các tín hiệu quá mua ban đầu đôi khi chỉ báo hiệu nhịp tích lũy, chứ không phải đảo chiều.


RSI hoạt động hoàn hảo nhất khi giá di chuyển đi ngang trong một biên độ (Trading Range). Trên biểu đồ MEMC Electronics (WFR) dao động từ 13.5 đến 21, giá liên tục tạo đỉnh ngay sau khi RSI chạm 70 và tạo đáy ngay khi RSI chạm mức 30.

2. Phân Kỳ Tăng (Bullish) và Phân Kỳ Giảm (Bearish)

Theo Wilder, sự phân kỳ cho thấy động lượng không còn ủng hộ đường giá, báo hiệu khả năng đảo chiều.

Phân kỳ tăng (Bullish Divergence): Giá tạo đáy thấp hơn (Lower Low) nhưng RSI lại tạo đáy cao hơn (Higher Low) -> Động lượng giảm đang cạn kiệt.

Phân kỳ giảm (Bearish Divergence): Giá tạo đỉnh cao hơn (Higher High) nhưng RSI tạo đỉnh thấp hơn (Lower High) -> Động lượng tăng đang yếu dần.


Trên đồ thị eBay (EBAY), phân kỳ giảm xuất hiện từ tháng 8 đến tháng 10. Giá phá đỉnh mới, nhưng RSI lại tạo các đỉnh thấp hơn. Cú breakdown vào giữa tháng 10 đã xác nhận sự đảo chiều. Sau đó, một phân kỳ tăng lại xuất hiện vào tháng 1-3, khi giá tạo đáy mới nhưng RSI giữ được đáy cũ. Nhịp bứt phá vào giữa tháng 3 xác nhận xu hướng tăng trở lại. (Lưu ý: Phân kỳ sẽ uy tín hơn nếu nó xuất hiện ngay sau khi RSI đã chạm vùng quá mua/quá bán).


Cảnh báo: Phân kỳ rất hay tạo tín hiệu "lừa" trong một siêu xu hướng. Biểu đồ SPY cho thấy có tới 3 phân kỳ giảm liên tiếp xuất hiện, nhưng xu hướng tăng vẫn tiếp diễn mãnh liệt. Chúng chỉ báo hiệu vài nhịp điều chỉnh nhẹ chứ không hề đảo chiều cấu trúc.