Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 471): Chỉ báo Stochastic Oscillator Fast, Slow và Full (phần iii)

Tóm tắt bài trước:

• Stochastic Oscillator là một chỉ báo động lượng (momentum indicator) cho thấy tốc độ và gia tốc chuyển động của giá. Công cụ này được George C. Lane phát triển vào cuối thập niên 1950. Trong một cuộc phỏng vấn, Lane từng chia sẻ: "Stochastic không đi theo giá, không đi theo khối lượng hay bất kỳ yếu tố nào tương tự. Nó đo lường tốc độ hoặc động lượng của giá. Theo nguyên tắc, động lượng luôn đảo chiều trước giá." Do đó, các tín hiệu phân kỳ tăng (bullish divergence) và phân kỳ giảm (bearish divergence) trên Stochastic có thể được sử dụng để dự báo sớm các pha đảo chiều. Đây chính là tín hiệu đầu tiên và quan trọng nhất mà Lane tìm ra. Ông cũng dùng chỉ báo này để nhận diện các thiết lập (set-ups) của phe bò và phe gấu nhằm đón đầu các đợt đảo chiều trong tương lai. Vì Stochastic là chỉ báo dao động trong một phạm vi giới hạn (range-bound), nó cực kỳ hữu ích trong việc xác định các vùng quá mua (overbought) và quá bán (oversold) trên thị trường.
• Cách tính toán Stochastic Oscillator:
  • %K = (Giá đóng cửa hiện tại - Mức thấp nhất) / (Mức cao nhất - Mức thấp nhất) * 100
  • %D = Đường SMA 3 chu kỳ của %K
  • Mức thấp nhất = Mức giá thấp nhất trong chu kỳ xem xét (look-back period)
  • Mức cao nhất = Mức giá cao nhất trong chu kỳ xem xét
  • (%K được nhân với 100 để dịch chuyển dấu phẩy thập phân sang hai chữ số)
• Thông số mặc định của Stochastic thường là 14 chu kỳ (có thể là ngày, tuần, tháng hoặc các khung thời gian nhỏ trong ngày/intraday). Ví dụ: một đường %K 14 chu kỳ sẽ sử dụng mức giá đóng cửa gần nhất, mức cao nhất trong 14 chu kỳ qua và mức thấp nhất trong 14 chu kỳ qua. Đường %D là đường trung bình động đơn giản ( SMA) 3 ngày của %K. Đường này được vẽ song song với %K để đóng vai trò làm đường tín hiệu (signal/trigger line).
• Stochastic đo lường mức giá đóng cửa tương quan với biên độ đỉnh-đáy (high-low range) trong một khoảng thời gian nhất định. Giả sử mức giá cao nhất là 110, mức thấp nhất là 100 và giá đóng cửa là 108. Biên độ đỉnh-đáy lúc này là 10 (chính là mẫu số trong công thức %K). Giá đóng cửa trừ đi mức thấp nhất bằng 8 (tử số). Lấy 8 chia cho 10, ta được 0.80 hay 80%. Nhân số này với 100 để ra giá trị của %K là 80. Tương tự, nếu giá đóng cửa là 103, %K sẽ bằng 30 (0.30 x 100). Stochastic sẽ vượt lên trên mức 50 khi giá đóng cửa nằm ở nửa trên của biên độ, và rớt xuống dưới 50 khi giá đóng cửa nằm ở nửa dưới. Các chỉ số thấp (dưới 20) cho thấy giá đang giao dịch sát vùng đáy của chu kỳ đó. Ngược lại, các chỉ số cao (trên 80) cho thấy giá đang giao dịch sát vùng đỉnh.
• Có ba phiên bản Stochastic thường được sử dụng. Fast Stochastic (Stochastic Nhanh) dựa trên công thức gốc của George Lane cho đường %K và %D. Ở phiên bản nhanh này, đường %K trông khá giật cục và nhiễu. %D là đường SMA 3 ngày của %K. Trên thực tế, Lane đã sử dụng %D để tạo ra các tín hiệu mua/bán dựa trên các pha phân kỳ. Lane khẳng định rằng phân kỳ trên đường %D là "tín hiệu duy nhất khiến bạn nên đưa ra quyết định mua hoặc bán." Vì đường %D trong Fast Stochastic được dùng để kích hoạt tín hiệu lệnh, phiên bản Slow Stochastic (Stochastic Chậm) đã ra đời để củng cố trọng tâm này. Slow Stochastic làm mượt đường %K bằng một đường SMA 3 chu kỳ – thực chất nó chính xác là đường %D trong phiên bản Fast. Anh em hãy lưu ý rằng đường %K trong Slow Stochastic chính là đường %D trong Fast Stochastic.
  • Fast Stochastic Oscillator:
    Fast %K = Công thức tính %K cơ bản
    Fast %D = Đường SMA 3 chu kỳ của Fast %K
  • Slow Stochastic Oscillator:
    Slow %K = Fast %K được làm mượt bằng đường SMA 3 chu kỳ
    Slow %D = Đường SMA 3 chu kỳ của Slow %K
• Full Stochastic Oscillator (Stochastic Đầy đủ) là một phiên bản cho phép tùy chỉnh toàn diện dựa trên Slow Stochastic. Anh em có thể tự do cài đặt chu kỳ xem xét (look-back period), số chu kỳ làm mượt cho %K chậm và số chu kỳ cho đường trung bình %D. Trong các ví dụ của bài viết này, chúng tôi sử dụng các thông số mặc định: Fast Stochastic (14,3), Slow Stochastic (14,3) và Full Stochastic (14,3,3).
  • Full Stochastic Oscillator:
    • Full %K = Fast %K được làm mượt bằng đường SMA X-chu kỳ
    • Full %D = Đường SMA X-chu kỳ của Full %K
• Vì là một chỉ báo có giới hạn mốc, Stochastic giúp anh em cực kỳ dễ dàng xác định các mức quá mua và quá bán. Chỉ báo này luôn dao động trong khoảng từ 0 đến 100. Bất kể giá của tài sản tăng hay giảm sốc đến mức nào, Stochastic vẫn sẽ bị "nhốt" trong phạm vi này. Các thiết lập truyền thống thường sử dụng mức 80 làm ngưỡng quá mua và 20 làm ngưỡng quá bán. Tất nhiên, bạn hoàn toàn có thể điều chỉnh các mức này để phù hợp với phong cách phân tích hoặc đặc thù biến động của từng loại tài sản. Ví dụ: nếu Stochastic 20 ngày nằm trên mức 80, điều đó cho thấy tài sản đang giao dịch gần sát vùng đỉnh của biên độ 20 ngày. Mức đọc dưới 20 báo hiệu nó đang dò đáy trong biên độ đó. Tuy nhiên, quá mua không có nghĩa là giá sẽ giảm. Trong một xu hướng tăng mạnh, tài sản có thể chạm mức quá mua và duy trì trạng thái đó rất lâu. Việc giá đóng cửa liên tục neo quanh đỉnh của biên độ cho thấy áp lực mua đang được duy trì vô cùng ổn định. Tương tự, quá bán cũng không phải là tín hiệu chắc chắn để mua lên. Trong một xu hướng giảm mạnh, tài sản có thể nằm bẹp ở vùng quá bán suốt một thời gian dài. Mức giá đóng cửa liên tục áp sát đáy cho thấy áp lực bán vẫn đang áp đảo thị trường. Đó là lý do tại sao quy tắc cốt lõi là phải xác định được xu hướng lớn và giao dịch thuận theo xu hướng đó. Hãy canh những nhịp nhúng xuống quá bán trong một xu hướng tăng (và phớt lờ các tín hiệu quá mua). Ngược lại, hãy tìm kiếm các nhịp chạm vùng quá mua trong một xu hướng giảm mạnh (và bỏ qua các tín hiệu quá bán).

Phân kỳ Tăng / Phân kỳ Giảm (Bull/Bear Divergences)

Phân kỳ hình thành khi giá tạo đỉnh hoặc đáy mới nhưng chỉ báo Stochastic lại không xác nhận động thái đó.

• Phân kỳ tăng (Bullish divergence): Xảy ra khi giá tạo đáy thấp hơn (lower low) nhưng Stochastic lại tạo đáy cao hơn (higher low). Điều này cho thấy đà giảm đang cạn kiệt và có thể báo trước một pha đảo chiều tăng.
• Phân kỳ giảm (Bearish divergence): Xảy ra khi giá tạo đỉnh cao hơn (higher high) nhưng Stochastic lại tạo đỉnh thấp hơn (lower high). Đây là dấu hiệu phe mua đang đuối sức, báo hiệu khả năng giá sắp quay đầu giảm.

Khi một vùng phân kỳ xuất hiện, hãy kiên nhẫn chờ sự xác nhận (confirmation) để vào lệnh. Phân kỳ giảm có thể được xác nhận khi giá gãy ngưỡng hỗ trợ trên biểu đồ hoặc khi Stochastic cắt rớt xuống dưới 50 (đường trung tâm). Tương tự, phân kỳ tăng có thể được xác nhận khi giá phá vỡ ngưỡng kháng cự hoặc Stochastic vượt lên trên mốc 50.

Mức 50 là một ranh giới rất quan trọng cần theo dõi. Stochastic dao động từ 0 đến 100, nên 50 chính là đường phân thủy. Hãy hình dung nó giống như vạch 50-yard ở giữa sân trong môn bóng bầu dục. Đội tấn công sẽ có xác suất ghi bàn cao hơn rất nhiều khi vượt qua vạch này. Ngược lại, phe phòng ngự sẽ nắm lợi thế nếu họ kiềm tỏa đối phương không qua được vạch 50.

Khi Stochastic cắt lên trên 50, nó báo hiệu giá đang giao dịch ở nửa trên của biên độ trong chu kỳ xem xét. Có thể ví von rằng "ly nước đang đầy một nửa" (tín hiệu tích cực). Ngược lại, cú cắt xuống dưới 50 nghĩa là giá đang ngụp lặn ở nửa dưới của biên độ. Lúc này, "ly nước đã vơi đi một nửa" (tín hiệu tiêu cực).

Chart 6 minh họa mã International Gaming Tech (IGT) với một tín hiệu phân kỳ tăng vào tháng 2 - tháng 3/2010. Hãy chú ý cách giá tạo một đáy mới sâu hơn, nhưng Stochastic lại tạo đáy cao hơn. Có 3 bước để xác nhận tín hiệu tạo đáy này. Bước đầu tiên là khi đường tín hiệu giao cắt và/hoặc vượt trở lại mốc 20. Cú cắt tín hiệu xảy ra khi đường %K (màu đen) cắt qua đường %D (màu đỏ). Đây là điểm vào lệnh sớm nhất có thể. Bước thứ hai là khi chỉ báo vượt mức 50, kéo giá lọt vào nửa trên của biên độ Stochastic. Bước thứ ba là cú bứt phá ( breakout) qua vùng kháng cự trên đường giá. Hãy để ý cách Stochastic vượt qua mốc 50 vào cuối tháng 3 và trụ vững trên mức này cho đến tận cuối tháng 5.


Chart 7 là mã Kohls (KSS) với tín hiệu phân kỳ giảm vào tháng 4/2010. Cổ phiếu liên tục lập đỉnh mới vào đầu và cuối tháng 4, nhưng Stochastic lại tạo đỉnh từ cuối tháng 3 và sau đó liên tiếp tạo các đỉnh thấp dần. Trong trường hợp này, cú cắt của đường tín hiệu và nhịp rớt xuống dưới 80 không mang lại tín hiệu đánh chặn đầu tốt vì KSS vẫn tiếp tục rướn lên. Phải đến khi Stochastic rớt xuống dưới mốc 50 thì tín hiệu thứ hai mới xác nhận, và tín hiệu thứ ba xuất hiện khi giá chính thức gãy hỗ trợ. Như ví dụ của KSS, các tín hiệu sớm không phải lúc nào cũng mượt mà và dễ ăn. Các pha giao cắt đường tín hiệu, rớt dưới 80 hay vòng lên trên 20 xảy ra rất thường xuyên và cực kỳ dễ bị giật nhiễu (whipsaw). Thậm chí ngay cả khi KSS đã gãy hỗ trợ và Stochastic rớt dưới 50, cổ phiếu này vẫn nảy ngược lại vùng 57 và Stochastic cũng ngoi lên trên 50 trước khi giá thực sự cắm đầu giảm sâu.

Các thiết lập Tăng / Giảm (Bull/Bear Set-Ups)

George Lane còn nhận diện một hình thái phân kỳ khác để dự đoán các vùng đáy hoặc đỉnh, được ông gọi là các "thiết lập" (set-ups).

Thiết lập tăng (Bull set-up) về cơ bản là hình thái ngược lại của phân kỳ tăng. Giá tạo một đỉnh thấp hơn (lower high) nhưng Stochastic lại lập một đỉnh cao hơn (higher high). Mặc dù cổ phiếu không thể vượt qua đỉnh cũ, nhưng mức đỉnh cao hơn của Stochastic lại cho thấy sức mua ngầm đang gia tăng. Do đó, nhịp giảm ngay sau đó được kỳ vọng sẽ tạo ra một vùng đáy tốt để anh em có thể canh mua lên (tradable bottom).

Chart 8 cho thấy mã Network Appliance (NTAP) hình thành một bull set-up vào tháng 6/2009. Cổ phiếu tạo đỉnh thấp hơn trong khi Stochastic lại vươn lên đỉnh cao hơn. Mức đỉnh mới này của Stochastic thể hiện sức mạnh của đà tăng. Xin lưu ý rằng đây mới chỉ là một thiết lập, chưa phải là tín hiệu vào lệnh. Thiết lập này chỉ dự báo một vùng đáy tiềm năng sắp hình thành trong tương lai gần. Sau đó, NTAP rơi xuống dưới mức đáy của tháng 6 và Stochastic cũng cắm xuống dưới 20 để rơi vào vùng quá bán. Trader có thể bắt đầu hành động khi Stochastic cắt lên trên đường tín hiệu, vượt mốc 20, vượt 50, hoặc an toàn nhất là đợi NTAP phá vỡ kháng cự bằng một lực đẩy mạnh.


Thiết lập giảm (Bear set-up) xảy ra khi giá tạo đáy cao hơn (higher low) nhưng Stochastic lại tạo đáy thấp hơn (lower low). Mặc dù giá vẫn trụ được phía trên mức đáy cũ, nhưng sự suy yếu của Stochastic lại phơi bày áp lực bán đang gia tăng mạnh mẽ. Nhịp tăng tiếp theo được dự báo sẽ tạo ra một vùng đỉnh quan trọng.

Chart 9 minh họa mã Motorola (MOT) với một bear set-up vào tháng 11/2009. Cổ phiếu tạo đáy cao hơn vào cuối tháng 11 và đầu tháng 12, nhưng Stochastic lại rớt thành một đáy thấp hơn và đâm lủng mức 20. Điều này bộc lộ áp lực xả rất mạnh. Cú nảy lên sau đó của giá không duy trì được lâu và nhanh chóng tạo đỉnh. Để ý thấy Stochastic không thể lết nổi lên mốc 80 và đã cắt rớt xuống dưới đường tín hiệu ngay giữa tháng 12.

Lời kết

Mặc dù các chỉ báo dao động động lượng phát huy tối đa sức mạnh trong điều kiện thị trường đi ngang (trading ranges), anh em vẫn hoàn toàn có thể sử dụng chúng trong thị trường có xu hướng, miễn là xu hướng đó diễn biến theo mô hình zic-zắc. Những nhịp kéo ngược (pullbacks) chính là một phần của xu hướng tăng zic-zắc. Những cú nảy (bounces) là một phần của xu hướng giảm zic-zắc. Theo tư duy này, Stochastic Oscillator có thể được dùng để tìm kiếm các điểm vào lệnh thuận theo xu hướng lớn.

Chỉ báo này cũng có thể dùng để bắt các điểm quay đầu gần vùng hỗ trợ hoặc kháng cự. Nếu giá giao dịch quanh vùng hỗ trợ và Stochastic đang trong trạng thái quá bán, hãy chờ một cú cắt ngoi lên trên mốc 20 để xác nhận lực mua và giá test hỗ trợ thành công. Ngược lại, nếu giá giao dịch quanh kháng cự với Stochastic đang quá mua, hãy đợi một cú cắt rớt xuống dưới mốc 80 làm tín hiệu báo giá đảo chiều và phá vỡ kháng cự thất bại.

Các thông số cài đặt của Stochastic phụ thuộc hoàn toàn vào sở thích cá nhân, phong cách giao dịch và khung thời gian (timeframe) của mỗi người. Một chu kỳ xem xét ngắn sẽ tạo ra một đường dao động gập ghềnh, nhạy bén và cho ra vô số tín hiệu quá mua/quá bán. Một chu kỳ dài hơn sẽ mang lại một đường chỉ báo mượt mà hơn, lọc bớt nhiễu và cho ít tín hiệu hơn.

Cuối cùng, giống như mọi công cụ kỹ thuật khác, điều tối quan trọng là không bao giờ dùng Stochastic Oscillator một cách đơn độc. Hãy kết hợp nó cùng khối lượng giao dịch (Volume), các vùng Hỗ trợ/ Kháng cự và các tín hiệu phá vỡ (Breakouts) để xác nhận hoặc loại bỏ các tín hiệu mà Stochastic tạo ra. Chúc anh em giao dịch thành công!