Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 477): Chỉ báo TRIX (phần iii)

Tóm tắt bài trước:

• TRIX là một chỉ báo dao động động lượng (momentum oscillator), thể hiện tốc độ thay đổi phần trăm của một đường trung bình động hàm mũ được làm mượt ba lần (Triple Smoothed EMA). Công cụ này được Jack Hutson, biên tập viên của tạp chí Technical Analysis of Stocks and Commodities, phát triển vào đầu những năm 1980. Nhờ kỹ thuật làm mượt ba lần, TRIX được thiết kế đặc biệt để "lọc nhiễu", loại bỏ các biến động giá lặt vặt không đáng kể trên thị trường.
• Anh em trader theo trường phái phân tích kỹ thuật có thể dùng TRIX để tìm kiếm các tín hiệu giao dịch tương tự như MACD. Việc kết hợp thêm một đường tín hiệu (signal line) sẽ giúp chúng ta phát hiện các điểm giao cắt. Ngoài ra, thiên hướng của xu hướng cũng có thể được xác định dựa trên vị trí tương đối của chỉ báo (nằm trên hoặc dưới mốc 0). Các tín hiệu phân kỳ dương (bullish divergence) và phân kỳ âm (bearish divergence) cũng cực kỳ hữu ích để dự báo sớm các cú đảo chiều.
• Cách tính toán TRIX: Hiểu một cách đơn giản, TRIX là tốc độ thay đổi phần trăm trong 1 chu kỳ đối với đường trung bình động hàm mũ ( EMA) đã được làm mượt ba lần – nói cách khác là EMA của đường EMA của một đường EMA. Dưới đây là các bước bóc tách chi tiết để tính TRIX chu kỳ 15:
  • EMA làm mượt lần 1 = EMA 15 chu kỳ của giá đóng cửa.
  • EMA làm mượt lần 2 = EMA 15 chu kỳ của đường EMA làm mượt lần 1.
  • EMA làm mượt lần 3 = EMA 15 chu kỳ của đường EMA làm mượt lần 2.
  • TRIX = Phần trăm thay đổi trong 1 chu kỳ của đường EMA làm mượt lần 3.
• Chỉ báo TRIX sẽ duy trì mức âm (dưới mốc 0) chừng nào đường EMA 15 ngày làm mượt lần 3 vẫn còn đang cắm đầu đi xuống. Ngược lại, TRIX chuyển sang mức dương (trên 0) khi đường EMA này ngóc đầu đi lên. Nhờ vào sự "nhào nặn" qua nhiều lần làm mượt, các tín hiệu đảo chiều tăng/giảm nhiễu (dễ gây tín hiệu giả) được giảm thiểu đến mức tối đa. Nói cách khác, thị trường sẽ cần nhiều hơn một phiên tăng điểm đơn lẻ để có thể bẻ gãy và đảo chiều toàn bộ một xu hướng giảm.
• Chỉ số TRIX (15,9) có khá nhiều điểm tương đồng với MACD (12,26,9). Cả hai đều là các bộ dao động động lượng (momentum oscillators) biến thiên quanh trục số 0 (đường zero). Cả hai đều sử dụng đường tín hiệu (signal line) dựa trên đường EMA 9 ngày. Đáng chú ý nhất là đường biểu diễn của cả hai chỉ báo này có hình dáng khá giống nhau, từ các điểm giao cắt với đường tín hiệu cho đến các pha cắt qua mốc zero. Điểm khác biệt lớn nhất giữa TRIX và MACD là TRIX mượt mà hơn; các đường của TRIX ít bị nhiễu (răng cưa) hơn và thường có xu hướng đảo chiều trễ hơn một chút.
• Vì những điểm tương đồng lấn át sự khác biệt, nên hầu hết các tín hiệu giao dịch áp dụng cho MACD đều có thể dùng ngon lành cho TRIX. Anh em cần lưu ý 3 tín hiệu cốt lõi sau đây: Thứ nhất, giao cắt với đường tín hiệu. Đây là tín hiệu phổ biến nhất, cho thấy sự thay đổi hướng đi của TRIX cũng như động lượng giá. TRIX cắt lên trên đường tín hiệu là dấu hiệu tăng giá (bullish) đầu tiên, ngược lại, cắt xuống dưới là lời cảnh báo giảm giá (bearish) sớm nhất.Thứ hai, giao cắt với đường Zero (Centerline crossover). Tín hiệu này cung cấp cho anh em trader góc nhìn tổng quan về phe nào đang nắm quyền kiểm soát động lượng. Về bản chất, đường trung bình động được làm mượt 3 lần (triple-smoothed MA) sẽ dốc lên khi TRIX mang giá trị dương và chúi xuống khi TRIX âm. Tương tự, động lượng đang ủng hộ phe Mua (Bulls) khi TRIX ở vùng dương và ủng hộ phe Bán (Bears) khi TRIX lao xuống vùng âm.Thứ ba, tín hiệu phân kỳ (Divergences) đỉnh hoặc đáy sẽ là hồi chuông cảnh báo cho anh em về một khả năng đảo chiều xu hướng sắp xảy ra.
• Như đã đề cập, giao cắt đường tín hiệu là loại tín hiệu TRIX mà anh em sẽ gặp nhiều nhất. Đường tín hiệu thực chất là đường EMA 9 ngày của chính TRIX. Đóng vai trò là đường trung bình động của chỉ báo, nó sẽ bám theo sau TRIX và giúp anh em dễ dàng bắt được các nhịp đảo chiều. Tín hiệu mua (bullish crossover) xuất hiện khi TRIX ngóc đầu lên và cắt qua đường tín hiệu. Ngược lại, tín hiệu bán (bearish crossover) xuất hiện khi TRIX chúi xuống và cắt thủng đường tín hiệu. Những pha giao cắt này có thể duy trì hiệu lực từ vài ngày đến vài tuần, tùy thuộc vào lực đi của giá. Tuy nhiên, anh em phải hết sức cẩn thận và có sự phân tích kỹ lưỡng trước khi quyết định vào lệnh theo các tín hiệu xuất hiện với tần suất dày đặc này. Nếu mã tài sản anh em đang trade có biên độ dao động (volatility) lớn, số lượng tín hiệu giao cắt nhiễu cũng sẽ tăng lên tương ứng.
• Giao cắt với đường Zero cho chúng ta biết khi nào "ly nước đầy một nửa" (phe mua chiếm ưu thế) hay "ly nước vơi một nửa" (phe bán áp đảo). Anh em cứ tưởng tượng đường Zero này giống như vạch 50 yard chia đôi sân bóng bầu dục vậy. Đội tấn công sẽ có lợi thế khi vượt qua được vạch 50 (điểm giữa sân), trong khi đội phòng ngự sẽ giữ thế thượng phong chừng nào quả bóng vẫn nằm ở nửa bên kia. Cũng giống như giao cắt đường tín hiệu, giao cắt đường Zero nhả ra cả tín hiệu xịn lẫn tín hiệu "fake". Bài toán cốt lõi ở đây, như mọi hệ thống giao dịch khác, là làm sao cắt lỗ thật ngắn ở những lệnh sai và gồng lời tối đa ở những lệnh đúng.

Phân kỳ (Divergences)

Phân kỳ tăng giá (Bullish) và phân kỳ giảm giá (Bearish) xuất hiện khi hành động giá của tài sản và chỉ báo kỹ thuật không đồng thuận, tức là "đường đường một ngả". Một cú phân kỳ tăng (Bullish Divergence) hình thành khi giá liên tục tạo đáy sau thấp hơn đáy trước (Lower Low), nhưng chỉ báo lại tạo đáy sau cao hơn đáy trước (Higher Low). Đáy sau cao hơn này chứng tỏ động lượng giảm đã suy yếu và có thể là tín hiệu sớm báo hiệu một đợt đảo chiều tăng giá. Ngược lại, phân kỳ giảm (Bearish Divergence) xuất hiện khi giá tạo đỉnh sau cao hơn đỉnh trước (Higher High), nhưng chỉ báo lại tạo đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước (Lower High). Đỉnh sau thấp hơn này cho thấy động lượng tăng đang hụt hơi và đôi khi là điềm báo cho một cú đảo chiều giảm giá. Trước khi mổ xẻ một setup phân kỳ thành công, anh em hãy nhìn vào chart của BHP Billiton (BHP) dưới đây để thấy một vài cú phân kỳ thất bại trông như thế nào.


Có một sự thật là phân kỳ giảm thường hoạt động cực kỳ tệ trong một xu hướng tăng mạnh. Ngay cả khi động lượng có vẻ như đang suy yếu vì chỉ báo tạo các đỉnh thấp dần, thì phe Mua vẫn giữ thế thượng phong chừng nào chỉ báo còn nằm trên đường số 0 (Centerline). Động lượng đi lên có thể ít nhiệt hơn trước, nhưng nó vẫn là "dương" – kiểu như chiếc ly mới vơi một nửa chứ chưa cạn. Đơn giản là giá chỉ tăng chậm lại thôi chứ chưa đảo chiều. Điều ngược lại hoàn toàn đúng với phân kỳ tăng: chúng dường như vô dụng trong một xu hướng giảm mạnh. Dù chỉ báo có cố cho thấy áp lực bán đang giảm bớt bằng cách tạo các đáy cao dần, thì phe Bán vẫn áp đảo phe Mua chừng nào chỉ báo còn kẹt dưới đường số 0.

Tuy nhiên, một khi các cú phân kỳ tăng/giảm này phát huy tác dụng thì hiệu quả của chúng "không phải dạng vừa đâu". Cái tài của trader là phải biết lọc bỏ tín hiệu nhiễu và giữ lại những kèo chất lượng. Chart dưới đây là ví dụ về một cú phân kỳ tăng thành công trên mã eBay (EBAY). Cổ phiếu này đã lao dốc tạo đáy thấp hơn vào đầu tháng 7, nhưng chỉ báo TRIX lại giữ vững vị thế cao hơn hẳn đáy trước, thiết lập một pha phân kỳ tăng chuẩn chỉ. Tín hiệu xác nhận đầu tiên xuất hiện khi TRIX cắt lên trên đường tín hiệu (Signal line). Dù vậy, tại thời điểm đó đồ thị giá vẫn chưa có chuyển biến gì rõ rệt. Sự xác nhận thực sự đến muộn hơn một chút. Hãy để ý các mũi tên màu xanh: EBAY đã phá vỡ vùng kháng cự trên chart với khối lượng giao dịch (Volume) rất thuyết phục, đồng thời TRIX cũng chính thức bước vào vùng dương. Dù điểm xác nhận này nằm khá xa vùng đáy, nhưng nó đã cung cấp đủ các dấu hiệu sức mạnh để bảo chứng cho một cú breakout chất lượng.

Điểm cốt lõi (The Bottom Line)

Về bản chất, TRIX là một chỉ báo "2 trong 1" khi kết hợp cả xu hướng (Trend) lẫn động lượng (Momentum). Đường trung bình động được làm mượt ba lần (Triple Smoothed MA) đảm nhận vai trò định vị xu hướng, trong khi tỷ lệ thay đổi phần trăm của 1 chu kỳ (1-period percentage change) chịu trách nhiệm đo lường động lượng. Xét ở góc độ này, TRIX có cơ chế khá tương đồng với MACD và PPO. Cài đặt tiêu chuẩn của TRIX thường là chu kỳ 15 cho đường EMA làm mượt ba lần và chu kỳ 9 cho đường tín hiệu (Signal line).

Nếu anh em muốn chỉ báo nhạy hơn, bắt sóng nhanh hơn thì nên thử rút ngắn khung thời gian xuống (ví dụ dùng cấu hình 5 thay vì 15). Cách này sẽ khiến chỉ báo biến động mạnh hơn và cực kỳ phù hợp cho những anh em thích đánh theo kiểu giao cắt với đường số 0 (Centerline crossovers). Ngược lại, nếu anh em thích ăn chắc mặc bền, muốn giảm độ nhiễu thì hãy kéo dài khung thời gian ra (ví dụ dùng cấu hình 45 thay vì 15). Cài đặt này sẽ làm mượt chỉ báo và tối ưu nhất cho các cú giao cắt với đường tín hiệu (Signal line crossovers). Nhưng anh em nhớ nằm lòng một điều: cũng như mọi chỉ báo khác, tuyệt đối không dùng TRIX độc lập mà phải luôn kết hợp nó với các cấu phần khác của phân tích kỹ thuật, chẳng hạn như các mô hình giá (Chart patterns).