Token hóa tài sản thực và những “phép thử”

Thị trường token hóa tài sản thực đang bước vào giai đoạn tăng tốc trên phạm vi toàn cầu. Với Việt Nam, đây không chỉ là cơ hội mở ra kênh huy động vốn mới, mà còn là phép thử lớn về khung pháp lý, năng lực quản trị rủi ro và niềm tin của nhà đầu tư.

Từ thử nghiệm đến triển khai

Trên thế giới, các tổ chức tài chính lớn cùng nhiều tên tuổi trong lĩnh vực công nghệ - tài chính (Fintech) đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai thực tế các mô hình token hóa tài sản thực (Real World Assets - RWA). Các nghiên cứu hợp tác giữa các hãng tư vấn lớn và doanh nghiệp Fintech cho thấy, quy mô tài sản được token hóa có thể đạt tới hàng chục nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng giá trị tài sản toàn cầu. Đáng chú ý, phần lớn giá trị này không nằm ở các đồng tiền mã hóa thuần túy, mà ở những tài sản quen thuộc trong hệ thống tài chính truyền thống - từ tín phiếu kho bạc, trái phiếu, chứng chỉ quỹ cho đến vàng, hàng hóa và bất động sản được đưa lên nền tảng blockchain.

Ông Ross Shemeliak, đồng sáng lập kiêm Giám đốc vận hành Stobox cho rằng, nhà đầu tư toàn cầu đã dần mệt mỏi với các thị trường tài chính truyền thống - nơi giao dịch bị giới hạn về thời gian và phụ thuộc vào nhiều tầng trung gian như ngân hàng, công ty môi giới, tổ chức lưu ký… chỉ để luân chuyển vốn từ điểm A đến điểm B. Trong khi đó, trên nền tảng blockchain, giao dịch có thể được thanh toán gần như tức thời, không phụ thuộc giờ mở cửa của bất kỳ sàn nào. Đây cũng là lý do RWA được thị trường đón nhận nhanh hơn so với giai đoạn đầu của Bitcoin - một tài sản không gắn với tài sản cơ sở hữu hình.

Trung tướng Đặng Vũ Sơn, nguyên Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, hiện là Cố vấn cấp cao của Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam cho biết, thực tiễn quốc tế cho thấy, xu hướng token hóa tài sản đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm. Nhiều loại tài sản như vàng, trái phiếu, bất động sản đã bắt đầu được token hóa và giao dịch trên phạm vi toàn cầu, qua đó từng bước hình thành một lớp hạ tầng tài chính mới song song với hệ thống truyền thống. Theo ông Sơn, đây vừa là cơ hội để Việt Nam rút ngắn khoảng cách, vừa là thách thức khi phải xử lý những vấn đề hoàn toàn mới về pháp lý, quản trị và an ninh thông tin.

Khung pháp lý mở đường cho RWA

Việt Nam hiện được nhiều chuyên gia đánh giá có thể bước vào chu kỳ RWA sớm và mạnh, nhờ sự kết hợp giữa mức độ chấp nhận tài sản mã hóa tương đối cao, nhu cầu đầu tư lớn và tốc độ số hóa nhanh. Trên nền tảng đó, hành lang pháp lý đang dần “mở cửa” theo hướng chủ động hơn đối với tài sản số.

Luật Công nghiệp Công nghệ số, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, lần đầu tiên đưa khái niệm “tài sản số” và “tài sản mã hóa” vào hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng để các mô hình token hóa tài sản thực như RWA có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn, thay vì chỉ tồn tại trong “vùng xám”.

Song song với luật khung, Chính phủ đã ban hành nghị quyết cho phép thí điểm thị trường tài sản mã hóa, đồng thời phê duyệt Chiến lược Blockchain Quốc gia và xác định blockchain là một trong những công nghệ chiến lược cần ưu tiên triển khai. Nhiều chuyên gia kinh tế và công nghệ nhận định, đây không chỉ là tín hiệu “mở cửa” với tài sản số, mà còn thể hiện tư duy đi trước đón đầu, tạo không gian thử nghiệm có kiểm soát cho các mô hình mới như RWA.

Ông Nguyễn Văn Chinh, nhà sáng lập DDC Holdings cho rằng, RWA có thể trở thành một động lực quan trọng trong việc thu hút dòng vốn ngoại, nâng cao hiệu quả thị trường vốn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số. Ông nhấn mạnh, khi tài sản thực được token hóa và đưa lên blockchain, dòng vốn có thể lưu chuyển 24/7, rút ngắn thời gian giao dịch xuống chỉ còn vài giây, đồng thời cắt giảm nhiều tầng trung gian. Nếu được triển khai thận trọng trong khuôn khổ thí điểm, RWA có thể góp phần hiện đại hóa hệ thống tài chính, nâng tầm vị thế của doanh nghiệp và nhà đầu tư Việt Nam trong chuỗi tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, cả chuyên gia kinh tế lẫn công nghệ đều thống nhất ở một điểm: công nghệ dù ưu việt đến đâu cũng không tự động tạo ra niềm tin. Trong thế giới Web3 - nơi tài sản được kiểm soát trực tiếp qua ví cá nhân và hợp đồng thông minh - người dùng phổ thông rất khó tự mình kiểm chứng mã nguồn hay cấu trúc hệ thống.


Ông Đỗ Văn Thuận, Giám đốc Giải pháp và Kiến trúc Blockchain, Công ty 1Matrix cảnh báo, người dùng luôn đối mặt với các nguy cơ lừa đảo hoặc tấn công mạng như website giả mạo, token mạo danh các đơn vị uy tín. Do đó, niềm tin vào RWA không chỉ đến từ blockchain, mà còn phải được bảo chứng bởi khung pháp lý, kiểm toán độc lập và các tiêu chuẩn an ninh - tuân thủ tương đương, hoặc tiệm cận với các thị trường phát triển.

Những cảnh báo rủi ro

Đằng sau những lời hứa hẹn về tốc độ, thanh khoản và khả năng “mở khóa” dòng vốn toàn cầu, RWA cũng tiềm ẩn một danh sách rủi ro đáng kể - đặc biệt đối với nhà đầu tư phổ thông.

Ông Nghiêm Minh Hoàng, Trưởng ban RWA, Câu lạc bộ Đầu tư Tài sản số Việt Nam thuộc Hiệp hội Blockchain Việt Nam chỉ ra rằng, các sản phẩm RWA, nhất là những tài sản có tính thanh khoản cao như vàng mã hóa, phải đối mặt với nhiều nhóm rủi ro. Nhóm đầu tiên nằm ở chính tài sản cơ sở. Token trên blockchain chỉ là “bản sao số” đại diện cho quyền lợi đối với tài sản thật, trong khi tài sản thực như vàng, trái phiếu, chứng chỉ quỹ được lưu ký bởi một tổ chức chuyên trách. Điều này đồng nghĩa, nếu tổ chức lưu ký gian lận, mang tài sản đi thế chấp ngầm hoặc phá sản, giá trị của token có thể sụp đổ, dù hệ thống blockchain vẫn vận hành bình thường.

Ông Hoàng cũng sử dụng khái niệm “ảo giác minh bạch” để mô tả một hiện tượng tinh vi. Nhiều dự án RWA công bố báo cáo kiểm toán tài sản dự trữ, nhưng thực chất đây chỉ là “ảnh chụp” tại một thời điểm, khiến nhà đầu tư khó kiểm chứng tình trạng tài sản giữa các kỳ kiểm toán. Trong khi đó, về mặt pháp lý, người nắm giữ token trong nhiều mô hình hiện nay chỉ được xem là “chủ nợ không có bảo đảm” của tổ chức phát hành, thay vì chủ sở hữu trực tiếp tài sản.

Nhóm rủi ro thứ hai liên quan đến cấu trúc tài chính và cách thức vận hành của dự án. Một vấn đề phổ biến là sự lệch pha về thời gian: nhà phát hành thu tiền của nhà đầu tư trước nhưng trì hoãn việc mua tài sản thực. Nếu trong thời gian đó, giá tài sản tăng mạnh, số tiền huy động có thể không đủ để mua lượng tài sản bảo chứng tương ứng với số token đã phát hành. Khoảng chênh lệch này tạo ra một vùng rủi ro đáng kể, đồng thời vô tình trao cho nhà phát hành một “quyền chọn miễn phí”. Họ có thể mua tài sản khi giá giảm, trì hoãn khi giá tăng, thậm chí sử dụng vốn huy động để đầu tư vào các tài sản rủi ro khác - vận hành không khác một quỹ đầu cơ trá hình nhưng không chịu khung giám sát tương ứng.

Nguy hiểm hơn, theo phân tích của ông Hoàng, không có rào cản kỹ thuật rõ ràng nào ngăn nhà phát hành phát hành số lượng token vượt quá lượng tài sản thực tế đang lưu ký. Khi thị trường thuận lợi, sự chênh lệch này có thể bị che lấp bởi giá tăng và thanh khoản dồi dào. Tuy nhiên, chỉ cần niềm tin suy giảm và nhiều nhà đầu tư đồng loạt yêu cầu quy đổi token sang tài sản thực, hệ thống có thể rơi vào trạng thái tương tự một “cuộc rút tiền hàng loạt”, kéo theo nguy cơ đổ vỡ dây chuyền.

Nhóm rủi ro thứ ba liên quan đến công nghệ và khung pháp lý. Về công nghệ, các chuyên gia bảo mật lưu ý rằng, hợp đồng thông minh - dù vận hành trên blockchain - vẫn do con người lập trình, nên luôn tiềm ẩn khả năng tồn tại lỗi logic hoặc lỗ hổng bảo mật. Thực tế, nhiều vụ tấn công vào các giao thức tài chính phi tập trung trong những năm qua cho thấy, tin tặc hoàn toàn có thể khai thác các điểm yếu này để chiếm đoạt tài sản. Blockchain chỉ đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu trên sổ cái, nhưng không thể tự xác minh tài sản ngoài đời thực có đúng như công bố hay không.

Về thanh khoản, ông Đỗ Văn Thuận lưu ý tới khái niệm “thanh khoản ảo”. Cụ thể, token có thể được giao dịch sôi động trên sàn với giá biến động liên tục, nhưng khả năng quy đổi sang tài sản thực lại bị hạn chế bởi ngưỡng tối thiểu cao, chi phí lớn và thời gian xử lý kéo dài. Điều này khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ dễ rơi vào thế bị động khi thị trường đảo chiều, bởi trên thực tế họ không dễ dàng tiếp cận tài sản cơ sở như kỳ vọng.

Ở góc độ pháp lý, nhiều chuyên gia cho rằng, dù Luật Công nghiệp Công nghệ số đã đặt nền tảng công nhận tài sản số, hệ thống các văn bản dưới luật điều chỉnh chi tiết tài sản mã hóa - trong đó có RWA - vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Các tiêu chuẩn về lưu ký, kiểm toán, bảo vệ nhà đầu tư… sẽ cần thêm thời gian để được định hình đầy đủ và rõ ràng.