Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 472): Chỉ báo StochRSI (phần i)

Tóm tắt bài trước:

• Stochastic Oscillator là một chỉ báo động lượng (momentum indicator) cho thấy tốc độ và gia tốc chuyển động của giá. Công cụ này được George C. Lane phát triển vào cuối thập niên 1950. Trong một cuộc phỏng vấn, Lane từng chia sẻ: "Stochastic không đi theo giá, không đi theo khối lượng hay bất kỳ yếu tố nào tương tự. Nó đo lường tốc độ hoặc động lượng của giá. Theo nguyên tắc, động lượng luôn đảo chiều trước giá." Do đó, các tín hiệu phân kỳ tăng (bullish divergence) và phân kỳ giảm (bearish divergence) trên Stochastic có thể được sử dụng để dự báo sớm các pha đảo chiều. Đây chính là tín hiệu đầu tiên và quan trọng nhất mà Lane tìm ra. Ông cũng dùng chỉ báo này để nhận diện các thiết lập (set-ups) của phe bò và phe gấu nhằm đón đầu các đợt đảo chiều trong tương lai. Vì Stochastic là chỉ báo dao động trong một phạm vi giới hạn (range-bound), nó cực kỳ hữu ích trong việc xác định các vùng quá mua (overbought) và quá bán (oversold) trên thị trường.
• Cách tính toán Stochastic Oscillator:
  • %K = (Giá đóng cửa hiện tại - Mức thấp nhất) / (Mức cao nhất - Mức thấp nhất) * 100
  • %D = Đường SMA 3 chu kỳ của %K
  • Mức thấp nhất = Mức giá thấp nhất trong chu kỳ xem xét (look-back period)
  • Mức cao nhất = Mức giá cao nhất trong chu kỳ xem xét
  • (%K được nhân với 100 để dịch chuyển dấu phẩy thập phân sang hai chữ số)
• Thông số mặc định của Stochastic thường là 14 chu kỳ (có thể là ngày, tuần, tháng hoặc các khung thời gian nhỏ trong ngày/intraday). Ví dụ: một đường %K 14 chu kỳ sẽ sử dụng mức giá đóng cửa gần nhất, mức cao nhất trong 14 chu kỳ qua và mức thấp nhất trong 14 chu kỳ qua. Đường %D là đường trung bình động đơn giản ( SMA) 3 ngày của %K. Đường này được vẽ song song với %K để đóng vai trò làm đường tín hiệu (signal/trigger line).
• Stochastic đo lường mức giá đóng cửa tương quan với biên độ đỉnh-đáy (high-low range) trong một khoảng thời gian nhất định. Giả sử mức giá cao nhất là 110, mức thấp nhất là 100 và giá đóng cửa là 108. Biên độ đỉnh-đáy lúc này là 10 (chính là mẫu số trong công thức %K). Giá đóng cửa trừ đi mức thấp nhất bằng 8 (tử số). Lấy 8 chia cho 10, ta được 0.80 hay 80%. Nhân số này với 100 để ra giá trị của %K là 80. Tương tự, nếu giá đóng cửa là 103, %K sẽ bằng 30 (0.30 x 100). Stochastic sẽ vượt lên trên mức 50 khi giá đóng cửa nằm ở nửa trên của biên độ, và rớt xuống dưới 50 khi giá đóng cửa nằm ở nửa dưới. Các chỉ số thấp (dưới 20) cho thấy giá đang giao dịch sát vùng đáy của chu kỳ đó. Ngược lại, các chỉ số cao (trên 80) cho thấy giá đang giao dịch sát vùng đỉnh.
• Có ba phiên bản Stochastic thường được sử dụng. Fast Stochastic (Stochastic Nhanh) dựa trên công thức gốc của George Lane cho đường %K và %D. Ở phiên bản nhanh này, đường %K trông khá giật cục và nhiễu. %D là đường SMA 3 ngày của %K. Trên thực tế, Lane đã sử dụng %D để tạo ra các tín hiệu mua/bán dựa trên các pha phân kỳ. Lane khẳng định rằng phân kỳ trên đường %D là "tín hiệu duy nhất khiến bạn nên đưa ra quyết định mua hoặc bán." Vì đường %D trong Fast Stochastic được dùng để kích hoạt tín hiệu lệnh, phiên bản Slow Stochastic (Stochastic Chậm) đã ra đời để củng cố trọng tâm này. Slow Stochastic làm mượt đường %K bằng một đường SMA 3 chu kỳ – thực chất nó chính xác là đường %D trong phiên bản Fast. Anh em hãy lưu ý rằng đường %K trong Slow Stochastic chính là đường %D trong Fast Stochastic.
  • Fast Stochastic Oscillator:
    Fast %K = Công thức tính %K cơ bản
    Fast %D = Đường SMA 3 chu kỳ của Fast %K
  • Slow Stochastic Oscillator:
    Slow %K = Fast %K được làm mượt bằng đường SMA 3 chu kỳ
    Slow %D = Đường SMA 3 chu kỳ của Slow %K
• Full Stochastic Oscillator (Stochastic Đầy đủ) là một phiên bản cho phép tùy chỉnh toàn diện dựa trên Slow Stochastic. Anh em có thể tự do cài đặt chu kỳ xem xét (look-back period), số chu kỳ làm mượt cho %K chậm và số chu kỳ cho đường trung bình %D. Trong các ví dụ của bài viết này, chúng tôi sử dụng các thông số mặc định: Fast Stochastic (14,3), Slow Stochastic (14,3) và Full Stochastic (14,3,3).
  • Full Stochastic Oscillator:
    • Full %K = Fast %K được làm mượt bằng đường SMA X-chu kỳ
    • Full %D = Đường SMA X-chu kỳ của Full %K
• Vì là một chỉ báo có giới hạn mốc, Stochastic giúp anh em cực kỳ dễ dàng xác định các mức quá mua và quá bán. Chỉ báo này luôn dao động trong khoảng từ 0 đến 100. Bất kể giá của tài sản tăng hay giảm sốc đến mức nào, Stochastic vẫn sẽ bị "nhốt" trong phạm vi này. Các thiết lập truyền thống thường sử dụng mức 80 làm ngưỡng quá mua và 20 làm ngưỡng quá bán. Tất nhiên, bạn hoàn toàn có thể điều chỉnh các mức này để phù hợp với phong cách phân tích hoặc đặc thù biến động của từng loại tài sản. Ví dụ: nếu Stochastic 20 ngày nằm trên mức 80, điều đó cho thấy tài sản đang giao dịch gần sát vùng đỉnh của biên độ 20 ngày. Mức đọc dưới 20 báo hiệu nó đang dò đáy trong biên độ đó. Tuy nhiên, quá mua không có nghĩa là giá sẽ giảm. Trong một xu hướng tăng mạnh, tài sản có thể chạm mức quá mua và duy trì trạng thái đó rất lâu. Việc giá đóng cửa liên tục neo quanh đỉnh của biên độ cho thấy áp lực mua đang được duy trì vô cùng ổn định. Tương tự, quá bán cũng không phải là tín hiệu chắc chắn để mua lên. Trong một xu hướng giảm mạnh, tài sản có thể nằm bẹp ở vùng quá bán suốt một thời gian dài. Mức giá đóng cửa liên tục áp sát đáy cho thấy áp lực bán vẫn đang áp đảo thị trường. Đó là lý do tại sao quy tắc cốt lõi là phải xác định được xu hướng lớn và giao dịch thuận theo xu hướng đó. Hãy canh những nhịp nhúng xuống quá bán trong một xu hướng tăng (và phớt lờ các tín hiệu quá mua). Ngược lại, hãy tìm kiếm các nhịp chạm vùng quá mua trong một xu hướng giảm mạnh (và bỏ qua các tín hiệu quá bán).
• Phân kỳ hình thành khi giá tạo đỉnh hoặc đáy mới nhưng chỉ báo Stochastic lại không xác nhận động thái đó.
  • Phân kỳ tăng (Bullish divergence): Xảy ra khi giá tạo đáy thấp hơn (lower low) nhưng Stochastic lại tạo đáy cao hơn (higher low). Điều này cho thấy đà giảm đang cạn kiệt và có thể báo trước một pha đảo chiều tăng.
  • Phân kỳ giảm (Bearish divergence): Xảy ra khi giá tạo đỉnh cao hơn (higher high) nhưng Stochastic lại tạo đỉnh thấp hơn (lower high). Đây là dấu hiệu phe mua đang đuối sức, báo hiệu khả năng giá sắp quay đầu giảm.
• Khi một vùng phân kỳ xuất hiện, hãy kiên nhẫn chờ sự xác nhận (confirmation) để vào lệnh. Phân kỳ giảm có thể được xác nhận khi giá gãy ngưỡng hỗ trợ trên biểu đồ hoặc khi Stochastic cắt rớt xuống dưới 50 (đường trung tâm). Tương tự, phân kỳ tăng có thể được xác nhận khi giá phá vỡ ngưỡng kháng cự hoặc Stochastic vượt lên trên mốc 50. Mức 50 là một ranh giới rất quan trọng cần theo dõi. Stochastic dao động từ 0 đến 100, nên 50 chính là đường phân thủy. Hãy hình dung nó giống như vạch 50-yard ở giữa sân trong môn bóng bầu dục. Đội tấn công sẽ có xác suất ghi bàn cao hơn rất nhiều khi vượt qua vạch này. Ngược lại, phe phòng ngự sẽ nắm lợi thế nếu họ kiềm tỏa đối phương không qua được vạch 50. Khi Stochastic cắt lên trên 50, nó báo hiệu giá đang giao dịch ở nửa trên của biên độ trong chu kỳ xem xét. Có thể ví von rằng "ly nước đang đầy một nửa" (tín hiệu tích cực). Ngược lại, cú cắt xuống dưới 50 nghĩa là giá đang ngụp lặn ở nửa dưới của biên độ. Lúc này, "ly nước đã vơi đi một nửa" (tín hiệu tiêu cực).
• George Lane còn nhận diện một hình thái phân kỳ khác để dự đoán các vùng đáy hoặc đỉnh, được ông gọi là các "thiết lập" (set-ups). Thiết lập tăng (Bull set-up) về cơ bản là hình thái ngược lại của phân kỳ tăng. Giá tạo một đỉnh thấp hơn (lower high) nhưng Stochastic lại lập một đỉnh cao hơn (higher high). Mặc dù cổ phiếu không thể vượt qua đỉnh cũ, nhưng mức đỉnh cao hơn của Stochastic lại cho thấy sức mua ngầm đang gia tăng. Do đó, nhịp giảm ngay sau đó được kỳ vọng sẽ tạo ra một vùng đáy tốt để anh em có thể canh mua lên (tradable bottom).
• Thiết lập giảm (Bear set-up) xảy ra khi giá tạo đáy cao hơn (higher low) nhưng Stochastic lại tạo đáy thấp hơn (lower low). Mặc dù giá vẫn trụ được phía trên mức đáy cũ, nhưng sự suy yếu của Stochastic lại phơi bày áp lực bán đang gia tăng mạnh mẽ. Nhịp tăng tiếp theo được dự báo sẽ tạo ra một vùng đỉnh quan trọng.

Chỉ báo StochRSI là gì?

Được phát triển bởi hai chuyên gia Tushar Chande và Stanley Kroll, StochRSI là một bộ dao động (oscillator) dùng để đo lường mức độ của RSI so với vùng đỉnh - đáy của chính nó trong một khoảng thời gian nhất định. Thay vì áp dụng lên biểu đồ giá, StochRSI lại đem công thức của chỉ báo Stochastic áp dụng thẳng lên các giá trị của RSI, biến nó thành "chỉ báo của một chỉ báo". Kết quả là chúng ta có được một bộ dao động biến thiên trong phạm vi từ 0 đến 1.

Trong cuốn sách xuất bản năm 1994 mang tên The New Technical Trader, Chande và Kroll đã giải thích rằng RSI thường có xu hướng đi ngang giữa biên độ 80 và 20 trong một thời gian dài mà không hề chạm đến các mức quá trị (extreme levels). Mọi người lưu ý nhé, ở đây họ dùng mốc 80 và 20 cho vùng quá mua (overbought) và quá bán (oversold), thay vì mốc 70 và 30 như truyền thống. Nếu anh em trader chỉ chực chờ vào lệnh dựa trên các tín hiệu quá mua/quá bán của RSI thông thường, thì nhiều khả năng sẽ phải "đứng ngoài" thị trường mòn mỏi luôn. Chính vì vậy, Chande và Kroll đã tạo ra StochRSI nhằm tăng độ nhạy và cung cấp cho thị trường nhiều tín hiệu quá mua/quá bán hơn.

Cách tính chỉ báo StochRSI

Công thức:StochRSI = (RSI - Mức RSI thấp nhất) / (Mức RSI cao nhất - Mức RSI thấp nhất)

Về cơ bản, StochRSI đo lường giá trị của RSI so với vùng đỉnh/đáy của nó trong một số chu kỳ nhất định. Số chu kỳ dùng để tính StochRSI cũng chính là số chu kỳ của RSI trong công thức. Ví dụ, để tính StochRSI 14 ngày, chúng ta sẽ dùng giá trị hiện tại của RSI 14 ngày và biên độ cao nhất - thấp nhất của chính RSI trong 14 ngày đó.

Ví dụ cụ thể với chu kỳ 14 ngày:

• StochRSI = 0 khi RSI rớt xuống mức thấp nhất trong 14 ngày.
• StochRSI = 1 khi RSI đạt mức cao nhất trong 14 ngày.
• StochRSI = 0.5 khi RSI nằm ngay giữa biên độ cao/thấp của chu kỳ 14 ngày.
• StochRSI = 0.2 khi RSI loanh quanh gần mức đáy của chu kỳ 14 ngày.
• StochRSI = 0.80 khi RSI tiến sát đến đỉnh của chu kỳ 14 ngày.

Diễn giải và Đọc hiểu StochRSI

Có một điều cốt lõi anh em phải luôn nhớ: StochRSI là chỉ báo của một chỉ báo, hay nói theo ngôn ngữ toán học thì nó là "đạo hàm bậc hai" của giá. Điều này có nghĩa là nó cách đường giá của tài sản đến hai bước tính toán. Để ra được StochRSI, giá đã phải trải qua 2 lần biến đổi: Bước 1 là chuyển từ giá sang RSI, và bước 2 là áp dụng công thức Stochastic lên cái RSI đó. Đây chính là lý do tại sao hình dáng của StochRSI khi vẽ ra chart trông khác một trời một vực so với đường giá gốc ban đầu.


StochRSI mang đầy đủ đặc trưng của một bộ dao động động lượng có giới hạn biên độ.

Thứ nhất, nó cực kỳ hữu ích để bắt các vùng quá mua hoặc quá bán. Khi đường này vượt lên trên mức 0.80, thị trường được xem là đang quá mua; ngược lại, khi rớt xuống dưới 0.20 thì là quá bán.

Thứ hai, anh em có thể dùng nó để xác định xu hướng ngắn hạn. Do có biên độ dao động cố định, đường trung tâm (centerline) của nó sẽ là mốc 0.50. StochRSI thể hiện một xu hướng tăng (uptrend) khi nó liên tục duy trì trên mức 0.50, và xu hướng giảm (downtrend) khi nằm ngoan ngoãn dưới mốc 0.50.

Tuy nhiên, vì độ nhạy cao nên chỉ báo này biến động khá mạnh (dễ nhiễu). Một mẹo nhỏ cho anh em là hãy kết hợp làm mượt nó bằng một đường trung bình động (Moving Average) để giúp việc xác định xu hướng ngắn hạn chuẩn xác và hiệu quả hơn.