Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 496): Chỉ báo Williams %R (phần iii)

Tóm tắt bài trước:

• Được phát triển bởi Larry Williams, Williams %R là một chỉ báo động lượng (momentum indicator) và là phiên bản nghịch đảo của Fast Stochastic Oscillator. Còn được gọi tắt là %R, chỉ báo này phản ánh mức giá đóng cửa so với mức đỉnh cao nhất trong một chu kỳ thời gian nhất định (look-back period). Ngược lại, chỉ báo Stochastic Oscillator lại so sánh giá đóng cửa với mức đáy thấp nhất. %R điều chỉnh sự nghịch đảo này bằng cách nhân giá trị thô với -100. Nhờ đó, đường line của Fast Stochastic Oscillator và Williams %R chạy giống hệt nhau, chỉ khác biệt về thang đo. Williams %R dao động từ 0 đến -100; mức từ 0 đến -20 được coi là vùng quá mua (overbought), trong khi từ -80 đến -100 là vùng quá bán (oversold). Chẳng có gì ngạc nhiên khi các tín hiệu giao dịch áp dụng cho Stochastic Oscillator cũng hoàn toàn có thể mang sang dùng cho Williams %R.
• Cách tính Williams %R: Công thức: %R = (Highest High - Close) / (Highest High - Lowest Low) * -100
  Trong đó:
  Lowest Low: Mức đáy thấp nhất trong chu kỳ xem xét.
  Highest High: Mức đỉnh cao nhất trong chu kỳ xem xét.
  %R được nhân với -100 để đảo ngược giá trị và dời dấu thập phân.
  Cài đặt mặc định của Williams %R là 14 chu kỳ – đây có thể là khung ngày, tuần, tháng hoặc các khung thời gian nhỏ hơn trong ngày (intraday). Ví dụ, một chỉ báo %R 14 chu kỳ sẽ sử dụng giá đóng cửa gần nhất, đỉnh cao nhất trong 14 chu kỳ qua và đáy thấp nhất trong 14 chu kỳ qua.
• Giống như Stochastic Oscillator, Williams %R cho chúng ta thấy vị trí của mức giá đóng cửa tương quan với biên độ đỉnh-đáy (high-low range) trong một khoảng thời gian nhất định. Giả sử mức đỉnh cao nhất là 110, đáy thấp nhất là 100 và giá đóng cửa là 108. Biên độ đỉnh-đáy ở đây là 10 (110 - 100) – đây chính là mẫu số trong công thức tính %R. Lấy đỉnh cao nhất trừ đi giá đóng cửa ta được 2 (110 - 108), sau đó lấy 2 chia cho 10, ta được 0.20. Nhân con số này với -100, ta có giá trị của %R là -20. Nếu giá đóng cửa là 103, Williams %R sẽ là -70 (((110 - 103) / 10) x -100).
• Đường trung tâm ở mức -50 là một ngưỡng cực kỳ quan trọng anh em cần theo dõi. Vì Williams %R dao động từ 0 đến -100, mức -50 chính là điểm cân bằng ở giữa. Hãy tưởng tượng nó giống như vạch giữa sân trong một trận đấu thể thao. Đội tấn công sẽ có cơ hội ghi bàn cao hơn khi vượt qua phần sân đối phương. Ngược lại, đội phòng thủ sẽ nắm lợi thế chừng nào họ cản được đối phương lấn qua vạch giữa sân này. Khi Williams %R cắt lên trên mức -50, nó phát tín hiệu rằng giá đang giao dịch ở nửa trên của biên độ trong chu kỳ xem xét – một tín hiệu tích cực ngụ ý "cốc nước đang đầy một nửa". Ngược lại, nếu giá cắt xuống dưới -50, nghĩa là giá đang giao dịch ở nửa dưới của biên độ – một tín hiệu kém khả quan cho thấy "cốc nước vơi một nửa". Các mức đọc thấp (dưới -80) báo hiệu giá đang nằm ở gần mức đáy của chu kỳ thời gian đó. Các mức đọc cao (trên -20) báo hiệu giá đang bám sát mức đỉnh. Trong ví dụ về cổ phiếu IBM ở trên, biểu đồ hiển thị ba phạm vi 14 ngày (các vùng màu vàng) với mức giá đóng cửa ở cuối chu kỳ được đánh dấu bằng đường chấm bi đỏ. Williams %R bằng -9 khi giá đóng cửa nằm ngay đỉnh của biên độ. Nó rơi xuống -87 khi giá đóng cửa lùi về sát đáy. Và %R đạt mức -43 khi giá đóng cửa nằm lơ lửng ngay giữa biên độ.
• Vì là một bộ dao động có giới hạn, Williams %R giúp trader dễ dàng nhận diện các vùng quá mua và quá bán. Chỉ báo này luôn chạy trong khoảng từ 0 đến -100. Cho dù một mã cổ phiếu hay tài sản tăng/giảm nhanh đến mức nào, Williams %R cũng chỉ biến động trong giới hạn này. Theo thiết lập truyền thống, mức -20 được dùng làm ngưỡng quá mua và -80 là ngưỡng quá bán. Anh em hoàn toàn có thể tinh chỉnh các thông số này để phù hợp với chiến lược phân tích và đặc thù biến động của từng loại tài sản. Khi Williams %R 14 ngày có giá trị trên -20, điều đó cho thấy tài sản đang giao dịch sát đỉnh của biên độ giá 14 ngày. Ngược lại, mức dưới -80 xuất hiện khi giá đang lặn ngụp ở vùng đáy của biên độ.
• Có một điểm cốt lõi anh em cần khắc cốt ghi tâm: tín hiệu quá mua không nhất thiết là phải bán khống (bearish). Một tài sản có thể đi vào vùng quá mua và tiếp tục ở lỳ trong vùng đó khi xu hướng tăng đang cực kỳ mạnh mẽ. Việc giá đóng cửa liên tục neo ở sát đỉnh biên độ cho thấy áp lực mua đang được duy trì rất tốt. Tương tự, tín hiệu quá bán cũng không hẳn là tín hiệu đảo chiều tăng (bullish). Trong một đợt downtrend mạnh, tài sản có thể bị quá bán và cứ nằm mãi ở dưới đáy. Giá đóng cửa liên tục bám đáy là minh chứng cho áp lực bán tháo dai dẳng.

Sự thất bại của Động lượng (Momentum Failure)

Việc chỉ báo không thể quay trở lại vùng quá mua hoặc quá bán là tín hiệu cho thấy động lượng đang thay đổi – và đây thường là điềm báo cho một biến động giá lớn sắp diễn ra.

Khả năng liên tục vượt lên trên mức -20 là một sự phô diễn sức mạnh. Suy cho cùng, phải có lực mua thực sự tốt thì mới đẩy được %R vào vùng quá mua. Một khi tài sản đã chứng minh được sức mạnh bằng cách tiến sâu vào vùng này nhiều lần, nhưng sau đó lại bất ngờ thất bại trong việc vượt qua ngưỡng này, nó cho thấy động lượng đang dần hụt hơi và một nhịp sụt giảm có thể sắp ập đến.


Biểu đồ trên hiển thị cổ phiếu Cisco với %R 14 ngày. Cổ phiếu này thể hiện phong độ rất khỏe, với hàng loạt tín hiệu quá mua xuất hiện từ tháng 2 đến tháng 4. Ngay cả sau cú sập xuyên qua -80 vào đầu tháng 4, %R vẫn nhanh chóng bật ngược trở lại trên -20, cho thấy phe mua vẫn nắm quyền kiểm soát. Sau vài tuần duy trì ở vùng quá mua, %R bất ngờ lao dốc xuống vùng quá bán vào đầu tháng 5. Cú rơi sâu này phản ánh áp lực bán cực mạnh.

Nhịp phục hồi ngay sau đó đã hụt hơi, không vượt nổi mức -20 và không thể quay lại vùng quá mua. Đây chính là dấu hiệu suy yếu thứ hai. Sau thất bại dưới ngưỡng -20, việc chỉ báo xuyên thủng mức -50 đã phát đi tín hiệu xác nhận động lượng đảo chiều, và kết quả là giá cổ phiếu đã rơi khá mạnh. Một kịch bản "hụt hơi" tương tự ngay dưới mức -20 vào giữa tháng 6 cũng đã dẫn đến một nhịp giảm sâu.


Biểu đồ trên cho thấy cổ phiếu TJX Companies (TJX) với Williams %R 28 ngày. Dân phân tích kỹ thuật hoàn toàn có thể tinh chỉnh chu kỳ xem xét để phục vụ mục tiêu phân tích của mình. Khung thời gian dài hơn sẽ giúp chỉ báo bớt nhạy cảm và lọc nhiễu tốt hơn.

Sau khi rơi vào trạng thái quá mua vào tháng 10, chỉ báo bắt đầu đi xuống và hai lần chạm ngưỡng quá bán trong tháng 12. Cú bứt tốc vào tháng 1 đã đẩy %R trở lại vùng quá mua và cổ phiếu này chính thức phá vỡ kênh kháng cự (channel resistance). Đây là những tín hiệu vô cùng hứa hẹn. Trong nhịp điều chỉnh ngay sau đó, %R vẫn trụ vững trên mức -80 và không rơi vào vùng quá bán. Điều này cho thấy sức mạnh ngầm rất tốt của cổ phiếu. Nhịp cắt lên trên mức -50 sau đó chính là tiền đề cho một đà tăng giá sắc nét trong vài tháng tiếp theo.

Lời kết

Williams %R là một bộ dao động động lượng tuyệt vời để đo lường mức giá đóng cửa so với biên độ đỉnh-đáy trong một khoảng thời gian nhất định. Bên cạnh các tín hiệu giao dịch kể trên, anh em trader còn có thể dùng %R để làm thước đo đánh giá xu hướng 6 tháng của một tài sản. Cụ thể, %R 125 ngày sẽ bao phủ khoảng 6 tháng giao dịch.

Khi %R nằm trên -50, giá đang giao dịch cao hơn mức trung bình 6 tháng của nó, đồng thuận với một xu hướng tăng. Ngược lại, giá trị dưới -50 sẽ nhất quán với một xu hướng giảm. Bằng cách này, %R có thể đóng vai trò như một chiếc la bàn giúp định hình xu hướng lớn.

Tuy nhiên, giống như mọi chỉ báo kỹ thuật khác, nguyên tắc sống còn là anh em phải kết hợp Williams %R với các công cụ phân tích khác. Việc sử dụng Khối lượng giao dịch (Volume), các Mô hình giá (Chart patterns) và những cú Phá vỡ (Breakouts) sẽ là những mảnh ghép hoàn hảo để xác nhận lại hoặc phủ định các tín hiệu do Williams %R tạo ra.