Học phân tích thị trường từ Stockcharts (Bài 533): Phân tích Thị trường theo Phương pháp Wyckoff (phần xiv)

Tóm tắt bài trước:

• Wyckoff kết hợp các mô hình giá với sự biến động của khối lượng (volume) để kích hoạt tín hiệu vào lệnh cho từng cổ phiếu riêng lẻ.
  • Các mô hình tăng giá (Bullish): Cú nảy bật lò xo (springboard) gần vùng hỗ trợ tích lũy, nhịp pullback về đúng mốc 50% của sóng tăng trước đó, và vùng tích lũy đi kèm volume gia tăng đột biến.
  • Các mô hình giảm giá (Bearish): Cú trượt giá (thrust) gần vùng kháng cự, nhịp hồi phục kỹ thuật về mốc 50% của sóng giảm trước đó, và vùng đi ngang với volume gia tăng đột biến.
• Cú nảy bật lò xo với Volume lớn (High Volume Springboard): Đầu tiên, anh em phải đảm bảo cả thị trường chung lẫn cổ phiếu mục tiêu đều đang nằm trong xu hướng tăng. Ngoại trừ trường hợp bắt đáy bằng cú Spring (cú rủ bỏ thủng hỗ trợ giả), tư duy cốt lõi ở đây là nương theo xu hướng tăng đang diễn ra chứ không phải đi đoán đáy. Mô hình "High Volume Springboard" có lẽ là tuyệt chiêu ưa thích nhất của Wyckoff. Sau một nhịp tăng, cổ phiếu sẽ bước vào một vùng tích lũy đi ngang với một cọc hỗ trợ rõ ràng. Chartist cần soi thật kỹ hành động giá khi nó tiến sát về vùng hỗ trợ này. Một cú nảy giá mạnh mẽ bứt lên từ hỗ trợ đi kèm volume vọt cao (được gọi là đà lò xo - springboard) chính là tín hiệu đầu tiên báo hiệu xu hướng tăng lớn sắp sửa tiếp diễn và một cú breakout khỏi vùng tích lũy đang đến rất gần.
• Wyckoff nhấn mạnh rằng anh em phân tích kỹ thuật (chartists) nên đặc biệt đưa vào tầm ngắm những cổ phiếu đang bước vào pha tích lũy nhưng khối lượng giao dịch (volume) lại bung mạnh. Mức volume khủng cho thấy cổ phiếu đang nhận được sự chú ý rất lớn từ dòng tiền, nhưng việc giá cứ đi ngang (tích lũy) lại phản ánh một thế giằng co bế tắc giữa phe Mua và phe Bán. Chính trạng thái nén chặt này thường là tiền đề cho một nhịp biến động cực kỳ bùng nổ ngay sau đó. Tất nhiên, giá phá vỡ ( breakout) khỏi biên tích lũy này có thể bật lên hoặc cắm đầu rơi xuống. Do đó, anh em trader cần soi kỹ bức tranh tổng thể của biểu đồ để tìm kiếm các manh mối về xu hướng, và chỉ nên vung tiền khi đã có sự xác nhận bằng một cú bứt phá rõ ràng.
• Anh em trader hoàn toàn có thể tư duy ngược lại những mẫu hình tăng giá ở trên để nhận diện các kịch bản giảm giá. Trong một thị trường Bearish, chúng ta sẽ đi săn tìm những cổ phiếu thể hiện sự suy yếu tương đối (relative weakness), dòng tiền bị rút ra (negative volume flows) và các mẫu hình biểu đồ xấu. Một cổ phiếu được xem là yếu hơn thị trường chung khi nó không thể bật tăng trở lại cùng nhịp với thị trường, hoặc thất bại trong việc tạo đỉnh mới cao hơn (higher high) khi các chỉ số chung đang làm được điều đó. Dòng tiền tiêu cực xuất hiện khi thanh khoản ở những phiên giảm điểm phình to ra, hoặc lấn át hoàn toàn so với volume ở các phiên tăng giá. Cả ba mẫu hình tăng giá (bullish) đều có những phiên bản đối lập cảnh báo xu hướng giảm (bearish). Thay vì tìm kiếm một nhịp nảy "lò xo" với volume lớn ngay tại hỗ trợ của nền giá, anh em hãy cẩn thận với những cú sập mạnh đi kèm volume khủng dội xuống từ vùng kháng cự của biên đi ngang. Ngoài ra, sau khi giá có một nhịp hồi phục ngược xu hướng (counter-trend) lên quanh mốc thoái lui 50% của đà giảm trước đó, hãy chú ý đến một cú đạp xuống (down thrust) hoặc đảo chiều với volume lớn — đây thường là tín hiệu xác nhận sự khởi đầu cho một nhịp lao dốc mới rát hơn.
• Những bước cuối cùng trong phương pháp Wyckoff là tính toán mức lợi nhuận tiềm năng, nhận diện các rủi ro có thể xảy ra và thiết lập điểm dừng lỗ (stop loss) sao cho hợp lý. Wyckoff luôn giữ quan điểm rằng mức lợi nhuận kỳ vọng phải cao gấp ít nhất 3 lần so với rủi ro phải chịu (tức là tỷ lệ R:R tối thiểu phải đạt 1:3). Nói một cách dễ hiểu, ông sẵn sàng cược 5 đô la rủi ro để đổi lấy cơ hội bỏ túi 15 đô la hoặc nhiều hơn thế. Với một tỷ lệ Risk:Reward tuyệt vời như vậy, anh em chỉ cần thắng 50% số lệnh là đã dư sức kiếm được tiền rồi. Mặc dù Wyckoff rất hay đưa ra các dự phóng giá, ông chỉ xem chúng như những "kim chỉ nam" định hướng chứ tuyệt đối không coi đó là những mục tiêu cứng nhắc. Là một nhà giao dịch, anh em phải liên tục đánh giá lại biểu đồ cũng như độ tin cậy của con sóng hiện tại. Tình hình kỹ thuật hoàn toàn có thể "quay xe" trước khi giá kịp chạm đến mục tiêu. Dân PTKT cần phải nhạy bén nhận ra những sự thay đổi này để kịp thời điều chỉnh kế hoạch giao dịch cho phù hợp.
• Stop Loss (Cắt lỗ) chính là mảnh ghép cuối cùng hoàn thiện một kế hoạch giao dịch theo chuẩn Wyckoff. Về cơ bản, Wyckoff cho rằng Dừng lỗ nên được đặt ở những "điểm nguy hiểm" rõ ràng. Nói cách khác, hãy tìm kiếm các ngưỡng hỗ trợ hoặc kháng cự chủ chốt mà một khi bị đâm thủng, toàn bộ nhận định ban đầu của anh em sẽ bị đảo lộn. Một khi giá đã chạy đúng hướng, trader nên chủ động dời điểm dừng lỗ theo sóng (Trailing Stop) để khóa chặt lợi nhuận. Tuy nhiên, Wyckoff cũng khuyên không nên đặt stop loss quá sát; anh em nên để cho giá có "không gian để thở" (wiggle room) và phải linh hoạt đánh giá tình hình khi dời stop. Dẫu vậy, khi giá đã tiến sát đến vùng mục tiêu kỳ vọng, điểm cắt lỗ cần được siết lại thật chặt.
• Richard Wyckoff đã đưa ra một mô hình giả định nhằm giúp trader dễ dàng thấu hiểu các biến động giá của từng cổ phiếu riêng lẻ lẫn toàn bộ thị trường chung. Ông gọi thực thể này là “Composite Man” (tạm dịch: Gã khổng lồ thao túng hoặc Bàn tay lớn). “...mọi biến động trên thị trường cũng như của tất cả các mã cổ phiếu nên được nghiên cứu như thể chúng là kết quả từ hànhao động của duy nhất một người. Hãy gọi ông ta là 'Composite Man'. Về mặt lý thuyết, nhân vật này đứng sau hậu trường và điều khiển dòng tiền theo hướng bất lợi cho bạn — nếu bạn không hiểu rõ cách chơi của hắn; và ngược lại, sẽ mang lại lợi nhuận khổng lồ nếu bạn nắm bắt được quy luật đó.” — (Trích từ The Richard D. Wyckoff Course in Stock Market Science and Technique, phần 9, tr. 1-2). Wyckoff luôn khuyên các trader nhỏ lẻ hãy cố gắng "nhảy múa cùng gã khổng lồ", nghĩa là chơi theo cách mà Composite Man đang chơi. Ông khẳng định rằng việc các chuyển động của thị trường là "thật hay giả tạo" hoàn toàn không quan trọng; dù đó là kết quả từ hoạt động mua bán thực tế của công chúng và nhà đầu tư chân chính, hay là những đợt gom hàng/xả hàng nhân tạo do các tay chơi lớn tạo ra. (The Richard D. Wyckoff Method of Trading and Investing in Stocks, phần 9M, tr. 2) Dựa trên nhiều năm quan sát hành vi thị trường của các " cá mập", Wyckoff đúc kết ra những điểm cốt lõi sau:
  • Bàn tay lớn luôn lên kế hoạch cực kỳ kỹ lưỡng, thực hiện bài bản và kết thúc từng chiến dịch của họ một cách suôn sẻ.
  • Sau khi đã gom đủ một lượng cổ phiếu khổng lồ, họ sẽ tìm cách thu hút đám đông nhảy vào mua thông qua hàng loạt các giao dịch sôi động. Thực chất, đây là một chiêu trò "quảng cáo" trá hình nhằm tạo ra thanh khoản ảo và cảm giác thị trường đang vô cùng sôi động, "mênh mông người mua kẻ bán".
  • Chúng ta bắt buộc phải phân tích biểu đồ của từng cổ phiếu riêng lẻ để thấu hiểu hành vi giá, đồng thời soi thấu động cơ thực sự của những "tay to" đang thao túng mã đó.
  • Chỉ cần chịu khó nghiên cứu và luyện tập thường xuyên, bạn hoàn toàn có thể đọc vị được dụng ý ẩn sau mỗi biến động được vẽ ra trên biểu đồ. Wyckoff và các cộng sự của ông tin rằng: một khi bạn đã hiểu được cách hành xử của Composite Man, bạn sẽ đánh hơi thấy vô số cơ hội giao dịch và đầu tư từ rất sớm để đón đầu con sóng lợi nhuận.
• Theo quan điểm của Wyckoff, chúng ta hoàn toàn có thể giải mã và đi trước thị trường một bước thông qua việc phân tích thật sâu sắc về cung và cầu. Những yếu tố này đều thể hiện rõ qua hành động giá ( price action), khối lượng giao dịch (volume) và thời gian (time). Nhờ xuất thân là một môi giới chứng khoán, ông có lợi thế lớn khi được trực tiếp quan sát hành tung của những cá nhân và nhóm đầu cơ cực kỳ thành công — những kẻ một tay che trời trên nhiều mã cổ phiếu cụ thể. Nhờ đó, thông qua các loại biểu đồ thanh (bar chart) và biểu đồ điểm & số (Point and Figure), ông đã giải mã thành công nhữngtoan tính tương lai của giới chóp bu này. Thời điểm lý tưởng để vào lệnh Mua (long) là khi giai đoạn chuẩn bị cho một đợt đẩy giá hoặc thị trường bò tót sắp kết thúc (đây là lúc gom một lượng cổ phiếu lớn - accumulation). Ngược lại, thời điểm hoàn hảo để mở vị thế Bán khống (short) chính là giai đoạn cuối của quá trình chuẩn bị cho một đợt sập giá (markdown).

Một nhà phân tích Wyckoff thành công buộc phải có khả năng phán đoán chính xác hướng đi và biên độ của nhịp phá vỡ vùng đi ngang (TR). Rất may là phương pháp Wyckoff cung cấp những nguyên tắc đã được thử thách qua thời gian để nhận diện, phân chia các giai đoạn và sự kiện bên trong một TR. Từ đó, đây sẽ là cơ sở vững chắc để ước tính mục tiêu giá cho xu hướng tiếp theo. Các khái niệm này được minh họa qua bốn mô hình dưới đây: hai sơ đồ đầu tiên mô tả các biến thể phổ biến của vùng tích lũy (Accumulation TR), tiếp theo là hai ví dụ về vùng phân phối (Distribution TR).

Tích lũy: Các sự kiện mấu chốt theo Wyckoff

• PS (Preliminary Support - Hỗ trợ tiềm năng): Đây là thời điểm lực mua bắt đầu xuất hiện với khối lượng đáng kể, tạo ra vùng đỡ giá rõ rệt sau một chuỗi giảm giá kéo dài. Khối lượng giao dịch tăng lên và biên độ giá nới rộng ra, phát tín hiệu cho thấy đà giảm có thể sắp đi đến hồi kết.
• SC (Selling Climax - Cao trào bán): Thời điểm mà biên độ giá nới rộng và áp lực bán đạt đỉnh điểm. Lúc này, làn loạn bán hoảng loạn từ đám đông nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ được gom trọn bởi các tay chơi lớn ở ngay hoặc sát vùng đáy. Giá thường có xu hướng phục hồi đóng cửa cách xa mức giá thấp nhất trong phiên SC, phản ánh rõ nét lực mua vào quyết liệt từ các dòng tiền lớn.
• AR (Automatic Rally - Nhịp hồi tự động): Hiện tượng này xảy ra do áp lực bán tháo đã suy yếu đáng kể. Một làn sóng mua nhịp nhàng dễ dàng đẩy giá vọt lên cao; đà tăng này còn được tiếp nhiên liệu mạnh mẽ từ hoạt động đóng vị thế bán khống (short covering). Đỉnh của nhịp hồi này sẽ đóng vai trò xác định biên trên của một vùng tích lũy (TR).
• ST (Secondary Test - Kiểm định thứ cấp): Giai đoạn giá quay trở lại vùng SC để test lại sự cân bằng cung - cầu tại đây. Để vùng đáy được xác nhận uy tín, cả khối lượng và biên độ giá đều phải thu hẹp đáng kể khi thị trường tiến về vùng hỗ trợ quanh đáy SC. Việc xuất hiện nhiều nhịp ST sau một cú SC là chuyện hoàn toàn bình thường.

Lưu ý: Các cú rũ bỏ (Springs hoặc Shakeouts) thường xảy ra ở giai đoạn cuối của vùng TR, cho phép những "cá mập" thao túng kiểm định một lần dứt điểm lượng cung còn lại trên thị trường trước khi chính thức khởi động chiến dịch đánh lên (markup). Một cú "Spring" (Lò xo) sẽ đạp giá phá vỡ đáy của TR rồi nhanh chóng đảo chiều rút chân đóng cửa trở lại bên trong TR. Hành động này giúp các tay to đánh lừa đám đông về xu hướng tiếp theo, đồng thời hốt trọn lượng cổ phiếu giá rẻ. Một cú Terminal Shakeout (Rũ bỏ tận diệt) ở cuối vùng tích lũy chẳng khác nào phiên bản "nâng cấp mạnh mẽ" của cú Spring. Những cú rũ bỏ này đôi khi cũng xuất hiện sau khi xu hướng tăng đã bắt đầu, với các nhịp sập giá nhanh nhằm ép các trader nhỏ lẻ đang cầm vị thế mua phải hoảng sợ cắt lỗ giao nợ cổ phiếu cho các tay to. Tuy vậy, Spring và Terminal Shakeout không phải là yếu tố bắt buộc phải có: Mô hình tích lũy số 1 có minh họa cú spring, trong khi mô hình tích lũy số 2 lại là một vùng TR hoàn toàn không có spring.

• Test (Kiểm định): Các tay to luôn thực hiện việc kiểm định nguồn cung xuyên suốt vùng TR (ví dụ như các nhịp ST, Spring) và tại các mốc trọng yếu trong suốt quá trình đẩy giá. Nếu lượng cung trào ra quá lớn trong các nhịp test, điều đó chứng tỏ thị trường chưa sẵn sàng để kéo giá lên. Một cú spring thường sẽ đi kèm với một hoặc vài nhịp test phía sau; một nhịp test thành công (báo hiệu giá sắp tăng tiếp) thường sẽ tạo ra một đáy sau cao hơn với khối lượng giao dịch thấp hơn.
• SOS (Sign of Strength - Tín hiệu sức mạnh): Là một nhịp bứt phá tăng giá đi kèm với biên độ mở rộng và khối lượng giao dịch tương đối cao. Thông thường, SOS xuất hiện ngay sau cú spring, qua đó xác nhận độ chuẩn xác trong góc nhìn phân tích của trader đối với hành động giá trước đó.
• LPS (Last Point of Support - Điểm hỗ trợ cuối cùng): Là điểm thấp nhất của nhịp điều chỉnh hoặc pullback xảy ra ngay sau cú SOS. Việc giá hồi về vùng LPS đồng nghĩa với việc test lại vùng hỗ trợ vốn từng là kháng cự trước đó, đi kèm với khối lượng và biên độ giá đã cạn kiệt. Trên thực tế, một số biểu đồ có thể xuất hiện nhiều hơn một điểm LPS, dù thuật ngữ này mang ý nghĩa số ít.
• BU (Back-up - Nhịp lùi kiểm định): Thuật ngữ này là từ viết tắt của một phép ẩn dụ sinh động do Robert Evans — một trong những "lão làng" đào tạo phương pháp Wyckoff từ thập niên 1930 đến 1960 — đặt ra. Evans ví nhịp SOS giống như hành động "nhảy qua con lạch" kháng cự giá, và nhịp "quay lại bờ bên kia của con lạch" chính là phản ứng chốt lời ngắn hạn kết hợp kiểm định lại nguồn cung quanh vùng kháng cự vừa bị phá vỡ. Back-up là một cấu trúc quen thuộc thường xuất hiện trước các con sóng tăng giá mạnh mẽ hơn, và có thể biến hóa dưới nhiều hình thức khác nhau như một cú pullback đơn thuần hoặc thậm chí hình thành một vùng TR mới ở một mặt bằng giá cao hơn.