Chuyên gia chỉ cách phòng vệ trước lừa đảo trực truyến trong 15 phút đầu

Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao nhận thức và kỹ năng bảo vệ người dùng trên không gian mạng.



Hưởng ứng lời kêu gọi của Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo An ninh mạng quốc gia tại Lễ mít tinh Ngày An ninh mạng Việt Nam 2026, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức Hội thảo “Kiến tạo niềm tin số - Doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng”, nhằm thúc đẩy vai trò, trách nhiệm của doanh nghiệp trong bảo vệ người dùng trên môi trường số.

Đây là hoạt động mở đầu Chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam 2026 với chủ đề “Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người”, do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức dưới sự chỉ đạo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia.

Từ bảo vệ hệ thống đến bảo vệ người dùng​

Phát biểu định hướng với chủ đề “Xây dựng thế trận an ninh nhân dân và ‘Lá chắn số’ toàn dân trên không gian mạng”, Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an - nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, con người vừa là trung tâm của phát triển, vừa là mục tiêu trực tiếp của các cuộc tấn công mạng.

An ninh mạng vì vậy phải hướng tới bảo vệ sự an toàn, quyền riêng tư và lợi ích của mỗi người; doanh nghiệp cần đặt người dùng ở vị trí trung tâm, bảo đảm an toàn dữ liệu và cung cấp các sản phẩm, dịch vụ số an toàn, đáng tin cậy.

Ai cũng có thể trở thành nạn nhân lừa đảo trực tuyến​

Tại Hội thảo, ông Ngô Minh Hiếu - Giám đốc Chống Lừa Đảo, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia - cho rằng lừa đảo trực tuyến đang trở thành một “nền công nghiệp”, với sự hỗ trợ của AI.

Tội phạm mạng có thể khai thác dữ liệu cá nhân để tiếp cận, mạo danh cơ quan chức năng, ngân hàng hoặc người quen, sau đó gây áp lực và dẫn dụ nạn nhân nhằm chiếm đoạt tài khoản, mã OTP, dữ liệu hoặc tiền. Deepfake, giả giọng nói, hình ảnh và AI giúp các kịch bản ngày càng cá thể hóa.

Ông Hiếu dẫn trường hợp một nạn nhân thành đạt bị lừa hơn 7 tỉ đồng, qua đó cho rằng lừa đảo không loại trừ bất kỳ ai, kể cả những người có hiểu biết và vị trí xã hội cao.

Theo ông, các cuộc tấn công đều bắt đầu từ dữ liệu. Việc công khai hình ảnh, thông tin cá nhân và các mối quan hệ trên mạng xã hội có thể giúp tội phạm sử dụng AI lập “bản đồ” quan hệ để xây dựng kịch bản lừa đảo.

Từ đó, ông đề xuất “Bản đồ lừa đảo số tại Việt Nam”, dựa trên dữ liệu cộng đồng theo quy trình báo cáo, xác minh, phân tích, kết nối dữ liệu, cảnh báo và ngăn chặn. Mỗi báo cáo đều góp phần bổ sung dữ liệu để bảo vệ những người khác.

15 phút đầu tiên khi nghi bị lừa đảo​

Ông Hiếu khuyến nghị người dân khi nghi bị lừa đảo cần bình tĩnh, ngắt kết nối Internet nếu thiết bị có dấu hiệu bị kiểm soát; liên hệ ngân hàng khóa thẻ hoặc tài khoản, đổi mật khẩu, tăng cường xác thực và lưu bằng chứng để báo cáo.

Ở góc độ phòng ngừa, TS. Nguyễn Thanh Bình - Chuyên gia tư vấn giải pháp an ninh mạng toàn cầu FPT IS, Tập đoàn FPT - đề xuất “tập trận an ninh mạng toàn dân”, mô phỏng các tình huống phishing như một “vaccine số”, giúp người dùng hình thành phản xạ nhận diện và phòng tránh.

Trong khi đó, ông Vũ Mạnh Kiểm - Phó Giám đốc Công nghệ nền tảng, Trung tâm ATTT VNPT - cho biết AI đang chuyển sang các “nhân sự số” có khả năng tự suy luận, ra quyết định và thực hiện tác vụ. VNPT phát triển AI Gateway nhằm kiểm soát dữ liệu đầu vào và hành vi thực thi của AI.

Chung tay xây dựng “Lá chắn số”​

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đơn vị ký kết chương trình “Chung tay xây dựng Lá chắn số cho mọi nhà - Vì một tương lai số an toàn”, hướng tới phổ cập kỹ năng số toàn dân, phát triển công nghệ an ninh mạng “Make in Vietnam” và tăng cường phối hợp giữa các bên trong bảo vệ người dùng trên môi trường số. Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam cũng giới thiệu “Bộ nguyên tắc nhận diện phòng, chống lừa đảo trực tuyến”, cung cấp kiến thức và kỹ năng giúp người dân chủ động phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo.