Những gì tôi nhận ra sau nhiều lần chứng kiến người khác mất tiền vì lừa đảo đầu tư

Dạo gần đây mình thấy nhiều người xung quanh đang có ý thức hơn về việc cần đầu tư. Chuyện đó rất đúng, mà mình cũng khuyến khích, vì về dài hạn, nếu không đầu tư, rất khó để cải thiện chất lượng cuộc sống chỉ bằng thu nhập từ lao động.

Nhưng cùng với xu hướng đó, mình cũng quan sát thấy một hiện tượng khác xuất hiện ngày càng nhiều:

Rất nhiều “cơ hội đầu tư” mới nghe hấp dẫn, nhưng lại không có nền tảng pháp lý thực chất nào rõ ràng và hứa hẹn mức sinh lời vượt xa những gì thị trường tài chính bình thường có thể tạo ra.

Sau một thời gian làm nghề và trực tiếp chứng kiến khá nhiều trường hợp mất tiền và cũng cảnh báo khá nhiều, mình nhận ra các mô hình này tuy thay đổi muôn hình vạn trạng nhưng chúng có những đặc điểm lặp lại.

Những mô hình này thường có 3 đặc điểm chung​

1) Thứ nhất, mức sinh lời phi lý so với mặt bằng chung

Khoảng 20%/tháng, hoặc 200%/năm, thậm chí cao hơn. Nếu đặt trong bối cảnh thị trường tài chính thực tế, đây là những con số không thể tồn tại lâu trong kinh tế thị trường, hoặc là rủi ro rất cao hoặc nó đơn giản là con số vẽ ra để gọi vốn.

Chúng ta cần tự hỏi: Nếu một mô hình có khả năng tạo ra mức sinh lời cao và ổn định như vậy, thì họ đang cần gì ở những nhà đầu tư nhỏ lẻ?

Trong thực tế, những cơ hội tốt thật sự thường không đi theo hướng mà người dân dễ tiếp cận.

- Nếu mô hình đã được kiểm chứng, dòng tiền từ các tổ chức sẽ vào trước

- Nếu cần vốn, phía công ty có thể tiếp cận quỹ đầu tư, ngân hàng, hoặc các nguồn vốn chuyên nghiệp

- Và khi dòng tiền lớn đã tham gia, mức lợi nhuận sẽ dần bị giảm lại theo đúng quy luật thị trường cho tới khi nó tiếp cận tới những dòng tiền nhỏ nhặt của những người dân phổ thông

Nên đã lợi nhuận cao + dễ tiếp cận + dễ bỏ tiền vào mà lại còn "đi gọi vốn rộng rãi từ cá nhân nhỏ lẻ - thường có vấn đề ngay từ cấu trúc.

Thị trường đầu tư không phải là nơi tồn tại những món hời dễ dàng dành cho số đông.



Case: Mình từng cảnh báo vụ B**connect năm 2017, khi đó trong một bữa tiệc gia đình tình cờ gặp một chú hàng xóm đang giới thiệu nó cho cả xóm. Đây là một mô hình coin với mức sinh lời khoảng 40% mỗi tháng hoàn toàn dựa trên dụ kiếm lời bằng giới thiệu người thân tham gia.

Điều làm mình sốc không phải sự phi lý của con số lợi nhuận, mà là niềm tin bất chấp của người chú khi mà mình phân tích ra nó vô lý thế nào, tất cả chủ ấy thấy chỉ giống như mình mới là người bảo thủ đang không chấp nhận được việc chú ấy kiếm tiền.

Kết quả 3 tháng sau nó đã mất hết hoàn toàn giá trị và được chỉ rõ là một mô hình lừa đảo.

2) Thứ hai tạo cảm giác làm ít, làm đơn giản nhưng vãn có thể kiếm tiền nhiều, tiền dễ.

Các mô hình tạo cảm giác rằng không cần hiểu nhiều. Không cần kinh nghiệm. Chỉ cần làm theo hướng dẫn, hoặc giao tiền cho người khác. Thậm chí có những mô hình còn “ngụy trang” dưới dạng lao động / tốn công sức một chút:

- Xem video nhận tiền, trả lời khảo sát kiếm tiền

- Làm nhiệm vụ, chơi game đơn giản

Có lần một người chị giới thiệu cho mình 1 hình thức kiếm tiền online bằng việc mua 1 gói dịch vụ và bạn phải xem các clip youtube chỉ định, thu nhập là 9000đ/view, tính toán như vậy thì mỗi tháng lời 100% vốn bỏ ra ban đầu. Hình thức đó có vẻ như lao động khiến người dân tin rằng mình đang "làm ra tiền".

Nếu chỉ cần so sánh đơn giản: một lượt xem trên các nền tảng lớn thường mang lại giá trị thấp hơn rất nhiều lần con số đó. Vậy thì phần chênh lệch kia đến từ đâu?

Khi một mô hình trả tiền cao hơn giá trị thực mà thị trường đang trả thì nguồn tiền đó thường không đến từ hoạt động kinh doanh mà đến từ người bỏ vốn vào liên tục.

3) Thứ ba, không minh bạch về quyền sở hữu và pháp lý

Đây là điểm quan trọng nhất và kẽ hở nhiều nhất.

Ví dụ: Bạn “mua” cổ phiếu quốc tế, nhưng không đứng tên sở hữu. Bạn “đầu tư” vào một nền tảng nước ngoài, nhưng không có cơ chế pháp lý bảo vệ. Bạn chuyển tiền cho một tổ chức, và toàn bộ tài sản chỉ được "hiển thị" trên website của họ.

Trong những trường hợp này, cần hiểu rất rõ: Thứ bạn đang nhìn thấy (số dư, lợi nhuận) có thể chỉ là con số hiển thị không đồng nghĩa với việc bạn thực sự sở hữu tài sản đó.

Vài năm trước có vụ mời đầu tư vào tài sản "nước ngoài" chỉ bằng vài lời nói, hình ảnh lạ mắt. VD như có Skyway họ dùng hình ảnh công nhân ngoài sa mạc, bên cạnh mấy cái cột điện để cho thấy tiến độ dự án thay đổi thế giới. Tất cả các hình thức trên bạn đưa họ tiền, họ ghi số trên web, lãi 20-30%/tháng cũng là số trên web, còn chẳng có thực sự đầu tư hay dự án nào cả, đến 1 ngày rồi cũng ôm cả cục tiền mà đi thôi. Nhà nước Việt Nam không công nhận cho tất cả các hoạt động đầu tư ra nước ngoài này nên bạn không được bảo vệ khi xảy ra tranh chấp, không lấy lại được gì.

Và nếu bạn vẫn thấy nó hoạt động, dù có thể tính bằng năm thì vẫn có thể đơn giản là chưa đủ cá vào trong lưới, mà bản thân bạn cũng là 1 con cá như vậy.
Vậy vì sao những mô hình này vẫn thuyết phục được nhiều người?

Nếu chỉ nhìn từ góc độ lý thuyết, những dấu hiệu trên không quá khó để nhận ra. Nhưng trong thực tế, rất nhiều người vẫn tham gia dù có bao nhiêu bài cảnh báo. Phải công nhận nghệ thuật moi tiền nó đã quá kinh khủng,


1) Họ sử dụng hình ảnh đặt cạnh thương hiệu lớn, xuất hiện trong các chương trình truyền hình hoặc các hội thảo chuyên nghiệp

Ví dụ như tôi đã thấy một KOL gọi vốn lừa đảo, trên facebook anh ta up ảnh bản thân có mặt ở đại hội cổ đông của ngân hàng lớn, chụp ảnh cùng lãnh đạo và viết rằng "Một ngày quan trọng, thảo luận những quyết định lớn, hợp tác cùng ngân hàng...) (nếu bạn trong ngành chứng khoán sẽ biết rằng việc đến đại hội cổ đông, được chụp ảnh cùng lãnh đạo là điều rất dễ dàng, tôi đi từ hồi mình còn sinh viên, nhưng thật sự tôi không có vai trò gì quan trọng hay hợp tác gì với tổ chức đó cả.

Hay như gần đây có một vụ rất lớn, mà nhóm lừa đảo đã từng lên đài truyền hình quốc gia, tham gia các cuộc thi khởi nghiệp lớn và họ sử dụng hình ảnh đó rất nhiều.

2) Họ có những người thuyết trình rất tốt, nói chuyện hay và điều phối cảm xúc đám đông.

Chẳng đâu xa, ngay sáng nay khi ngồi cà phê làm việ, mình tình cờ nghe được câu chuyện của một nhóm cô chú đang trao đổi về một cơ hội đầu tư.
Một người trong đó có vẻ đã tham gia trước liên tục nói với những người còn lại:

"Chị đầu tư cả tỷ rồi, em có vài trăm triệu thì lo gì."

“Vụ này mình phải lấy lại hết những gì đã mất ở lần trước”

"Cái này phải nhanh, họ đã huy động được 19000 tỷ rồi, giờ chỉ còn 1000 tỷ nữa là lên công ty đại chúng theo quy định..."

"Này nó có ở 19 quốc gia rồi, ở Việt Nam là mới mở nên chưa có văn phòng to"

Mình không biết cụ thể đó là mô hình gì. Nhưng chỉ cần nghe cách câu chuyện được dẫn dắt, có thể thấy rõ một vài điều:

- Quyết đinh đầu tư không còn dựa trên việc hiểu rõ mô hình, mà dựa trên số tiền người khác đã bỏ vào, và nó tường rất lớn để tạo cảm giác ngợp cho người nghe.

- Động lực không phải là đánh giá cơ hội, mà là mong muốn “gỡ lại” những khoản đã mất.

- Và cảm giác cấp bách được tạo ra, như thể nếu không tham gia ngay thì sẽ bỏ lỡ một điều gì đó rất lớn.

=> Quá đủ để từ bỏ ngay người bạn này chứ đừng nói gì đế việc góp tiền.


3) Họ nhắm tới lượng lớn người trung niên, lớn tuổi, ở các tỉnh...

Họ thường lựa chọn những nhóm đối tượng nhất định không phải vì những người này “kém hiểu biết”, mà vì họ phù hợp với cách lừa đảo.

Một vài đặc điểm mình thường thấy:

- Độ tuổi trung niên trở lên khi đã tích lũy được một phần tài sản, nhưng không còn nhiều cơ hội thử làm giàu

- Không biết dùng máy tính, chỉ dùng điện thoại, chỉ lướt facebook, tiktok, chơi game

- Ít tiếp xúc với nền tảng tài chính hiện đại, nên khó kiểm chứng thông tin, dễ vẽ giấc mơ về sản phẩm tài chính hiện đại

- Không làm trong lĩnh vực liên quan đến kinh tế/tài chính/thị trường, nên chưa biết thế nào mức sinh lời phi lý

- Đang ở trong những giai đoạn có áp lực về tài chính hoặc cảm xúc như mong muốn cải thiện cuộc sống, bù đắp những thiếu hụt trước đó, hoặc đang thiếu chỗ dựa tinh thần

- Môi trường xung quanh ít người có kinh nghiệm đầu tư, nên thông tin thường được kiểm chứng qua người quen thay vì qua các điều tra từ các thông tin được công bố và được cảnh báo từ cơ quan nhà nước.

Nếu bạn gặp một cơ hội đầu tư tốt, được bạn bè rủ vào hãy tự hỏi 3 vấn đề

1) Mức lợi nhuận này đến từ đâu? Có dòng tiền thật nào đứng phía sau không? Hay tiền của mình thành lợi nhuận đáng kể cho người giới thiệu.

2) Mình có thực sự sở hữu tài sản không? Hay chỉ đang nhìn thấy con số trên một hệ thống nhảy số mà nền tảng không ở Việt Nam.

3) Nếu có vấn đề xảy ra, mình được bảo vệ bởi ai? Có khung pháp lý nào đứng sau không?

Nếu không trả lời rõ ràng được 3 vấn đề này, thì điều hợp lý nhất là bỏ đi.

Đặc biệt, vột vài nguyên tắc mà phải giữ, không được thay đổi dù người ta có chào mời thế nào đi nữa:

- Không sử dụng tiền vay để đầu tư

- Không tham gia vào những mô hình mình không hiểu rõ

- Không lôi kéo người khác chỉ vì có hoa hồng